AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Emîneddîn Mehmed Paşa-Devâtdârzâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 356–357 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasyalıdır. Mustafa Bey bin Devâtdâr Ahmed Paşa bin Hacı Şâdgeldi Paşa bin Hacı Kutlu Şâh mahdûmu Büyük [305] Çeribâşı Emîneddîn Mehmed Çelebi kerîmezâdesidir. Hemşîrelerinden Emîne Hâtun Sultân, Sultân Murâd-ı Sânînin halîlesi ve Safiye Hâtun da Yörgüç Paşa’nın halîlesidir.

Züamâdan iken Sultân Murâd-ı Sânînin kayın birâderi oldukda ümerâdan ba’dehû beylerbeyi olarak Sivas ve Tokat muhâfızı olup muhârebâta iştirâk etdi. 847’de Varna harbinden sonra Ankara Beylerbeyi olup 855’de vefât etdi.

Yörgüç Paşa’ya “eniştem” diye yazdığı mektupları görüldü. Kezâlik, Yörgüç Paşa’nın da buna yazdığı mektublarda “Emîrü’l-ümerâi’l-izâm, birâderim Emînüddîn Mehmed Paşa” diye hitâb ederdi. Mahdûmları Mustafa, Murtaza Beyler ve birâderi Himmet Bey’dir. Kerîmeleri Lütufşâh, Sitti hâtunlar olup bunlar ile bir türbede medfûndur. Geldiklân nâhiyesinde Kozluca karyesi, emîr-i müşârün-ileyhin vakfı olup nısf-ı mâlikânesi evlâdına ve nısf-ı diğeri türbesinde eczâ-yı şerîfe kıraatına meşrûttur. [306]

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. Hacı Kutlu Şah'ın oğlu Hacı Şadgeldi Paşa'nın oğlu Devâtdâr Ahmed Paşa'nın oğlu Mustafa Bey'in oğludur; Büyük Çeribaşı Emîneddîn Mehmed Çelebi'nin kızının oğludur. Kız kardeşlerinden Emîne Hâtun Sultan, II. Murad'ın hanımı, Safiye Hâtun da Yörgüç Paşa'nın hanımıdır.

Zeamet sahibi iken II. Murad'ın kayınbiraderi olunca emirler arasına, sonra beylerbeyi olarak Sivas ve Tokat muhafızı olup savaşlara katıldı. 847'de [1443-44], Varna savaşından sonra Ankara Beylerbeyi olup 855'te [1451-52] öldü.

Yörgüç Paşa'ya "eniştem" diye yazdığı mektuplar görülmüştür. Yörgüç Paşa'nın da buna yazdığı mektuplarda "büyük emirlerin emiri, kardeşim Emînüddîn Mehmed Paşa" diye hitap ettiği görülür. Oğulları Mustafa ve Murtaza Beyler ile kardeşi Himmet Bey'dir. Kızları Lütufşâh ve Sitti Hatunlardır; bunlarla bir türbede gömülüdür. Geldiklân nahiyesindeki Kozluca köyü adı geçen emirin vakfıdır; gelirinin yarısı çocuklarına, öbür yarısı türbesinde Kur'an cüzlerinin okunmasına şart koşulmuştur.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • kerîmezâde: kızın oğlu, kız tarafından torun
  • halîle: eş, hanım
  • züamâ: zeamet sahipleri; büyük askerî dirlik sahipleri
  • ümerâ: emirler
  • muhâfız: bir yerin korunmasından sorumlu görevli
  • muhârebât: savaşlar
  • emîrü'l-ümerâi'l-izâm: büyük emirlerin emiri; beylerbeyine verilen hitap
  • kerîme: kız evlat
  • medfûn: gömülü
  • nısf-ı mâlikâne: mülkten elde edilen gelirin yarısı
  • eczâ-yı şerîfe kıraati: Kur'an cüzlerinin okunması
  • meşrût: şart koşulmuş

Soy Zinciri

Hüsameddin, Mehmed Paşa'yı Hacı Kutlu Şah'tan gelen bir zincire bağlar: Mustafa Bey, Devâtdâr Ahmed Paşa, Hacı Şadgeldi Paşa, Hacı Kutlu Şah. Şadgeldi, Amasya emiri idi ve 783'te [1381-82] Kadı Burhaneddin ile yaptığı savaşta ölmüştür; ölümünden sonra yerine geçen oğlunun adı Ahmed'dir. Bu Ahmed ile Devâtdâr Ahmed Paşa'nın aynı kişi olması muhtemeldir, ancak okunan kaynaklar bunu açıkça söylemez (çıkarım). Önceki maddeye göre Mustafa Bey, Büyük Çeribaşı'nın damadıdır; bu, Mehmed Paşa'nın Çeribaşı'nın kızının oğlu sayılmasıyla uyuşur.

Yörgüç Paşa

Metinde adı iki kez geçen Yörgüç Paşa, II. Murad'ın lalası ve Rum beylerbeyi idi. Çelebi Sultan Mehmed, 1414'te on iki yaşındaki oğlu Şehzade Murad'ı Amasya'ya gönderirken Yörgüç Paşa'yı da lala olarak yanına vermişti. Yörgüç Paşa, zilhicce 845'te [Nisan-Mayıs 1442] öldü ve Amasya'da yaptırdığı caminin türbesine gömüldü; Hızır, Yûnus ve Mustafa adlı oğulları ile Sitti ve Hundi Hatun adlı iki kızı vardır. Ansiklopedide Yörgüç Paşa'nın eşi olarak Çiçek Hatun'un adı geçer; Safiye Hâtun anılmaz. Yörgüç Paşa Camii (1430) Amasya'nın günümüze ulaşan eserlerinden biridir. Hüsameddin'in Safiye Hâtun'u Yörgüç Paşa'nın eşi sayması ve Yörgüç Paşa ile Mehmed Paşa arasındaki mektuplaşma okunan kaynaklarda bulunamadı, doğrulanamadı.

Tarihlerdeki Fark

Hüsameddin, Mehmed Paşa'nın Ankara beylerbeyliğini "847'de, Varna harbinden sonra" olarak verir. Ansiklopediye göre Varna Meydan Savaşı 28 receb 848'de [10 Kasım 1444] yapılmıştır; Hüsameddin'in 847'si bununla bir yıl farklıdır. Fark bir yazım ya da hesap hatasından kaynaklanıyor olabilir, ancak okunan kaynaklar bunu açıklamaz (çıkarım). Yörgüç Paşa'nın 845'te [1442] ölmüş olması, metindeki mektuplaşmanın Varna'dan önce yapılmış olması gerektiğini düşündürür; bu da çıkarımdır.

Emîne Hâtun, Kozluca ve Türbe

Mehmed Paşa'nın kız kardeşi Emîne Hâtun Sultan'ın II. Murad ile evliliği, Geldiklân nahiyesindeki Kozluca köyü vakfı, Mehmed Paşa'nın türbesi ve oğulları hakkında okunan kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Mehmed Paşa'nın Sivas ve Tokat muhafızlığı ile Ankara beylerbeyliği de başka kaynaklarda doğrulanamadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 356–357. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

7. Cilt içindekiler