AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Emîn Mehmed Efendi-Küçük Hâfızzâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 358 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Vezîr müfetdişi mevâlinden Amasyalı “Küçük Hâfız Efendi” demekle meşhûr Mehmed Efendi’nin mahdûmudur. Pederiyle beraber İstanbul’a gidip orada tahsîl-i ulûm ederek ders-i âm ve bi’l-imtihân müderris oldu. Tedris-i ulûm esnâsında medâris-i [311] mu’tâdeyi devrederek Sahn-ı Semâniyye müderrisi iken 1175’de genç iken vefât etdi. Kibâr-ı müderrisînden idi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Vezir müfettişi, mevâlîden (üst düzey ilmiye mensuplarından) Amasyalı "Küçük Hâfız Efendi" diye tanınan Mehmed Efendi'nin oğludur. Babasıyla birlikte İstanbul'a gidip orada öğrenim gördü, halka açık ders verme yetkisini aldı ve imtihanla müderris oldu. Ders verdiği sırada olağan medreseleri sırayla geçerek Sahn-ı Semân müderrisi iken 1175'te [1761-62] genç yaşta öldü. Büyük müderrislerdendi.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • mahdûm: oğul
  • vezîr müfetdişi: bir göreve ya da lakaba işaret ediyor olabilir; metinden ne olduğu anlaşılmıyor (çıkarım)
  • mevâlî: bu bağlamda üst derecelerdeki ilmiye mensupları (bağlamdan çıkarım)
  • ders-i âm: halka açık ders verme yetkisini taşıyan müderris
  • bi'l-imtihân müderris: imtihanla müderris olmuş
  • medâris-i mu'tâde: olağan, basamaklı medreseler
  • devretmek: sırayla geçmek
  • Sahn-ı Semân: Fâtih külliyesindeki sekiz yüksek dereceli medrese
  • kibâr-ı müderrisîn: büyük müderrisler

Sahn-ı Semân Müderrisliği

Ansiklopedi maddesine göre Sahn-ı Semân medreseleri, İstanbul'da Fâtih Külliyesi içinde 1470'te tamamlanan sekiz yüksek dereceli medresedir; caminin iki yanında dörder tane sıralanırlar. Arkalarındaki Tetimme medreseleri ise daha alt derecededir ve Sahn'da okuyacak öğrenciyi hazırlar. Sahn'da tefsir, hadis, fıkıh, usûl-i fıkıh, kelâm ve Arapça ile ilgili eserler okutulurdu. Her medresede, başlangıç ve giriş ilimleriyle akli ve nakli ilimleri iyi bilen bir müderris görev yapar, ona yardımcı olarak muidler seçilirdi. Metindeki "olağan medreseleri sırayla geçerek Sahn-ı Semân müderrisi iken" ifadesi, bu basamaklı yapıda ilerleyen bir müderrisi anlatır. Hüsameddin'in verdiği 1175 [1761-62] tarihi, kişinin genç yaşta Sahn derecesine ulaşmış olduğunu gösterir.

Babası Küçük Hâfız Mehmed Efendi

Kitabın 4. cildinin bakiyyesindeki yıllık anlatıda (s. 661) "İstanbul müderrislerinden Amasyalı Küçük Hâfız Mehmed Efendi"nin 1181 Zilkade'sinin başında [1768] Amasya kadısı olduğu, Hacı Servahdî Mustafa Efendi'nin de onun nâibi olduğu yazılıdır. Bu kişi, maddenin babası olabilir (çıkarım: ad ve lakap uyuşuyor, ancak kesin belirtilmemiştir). Doğruysa baba, oğlunun 1175'teki ölümünden sonra da hayattaydı.

Kaynaklardaki Eksiklik

Emîn Mehmed Efendi'nin ders verdiği medreselerin adları, ölüm nedeni ve babasının "vezir müfettişi" sıfatının anlamı kitapta açıklanmaz. Kitabın dışındaki kaynaklarda bu kişiye ve babasına dair bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 358. amasya.bel.tr
  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 4. Cildin Bakiyyesi, s. 661 ("Ahmed Paşa").

Akademik çalışmalar

7. Cilt içindekiler