AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Emîn Süleyman Çelebi-Mimâr

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 357 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasyalıdır. İbrâhim oğlu olup “Emîn Mimâr Amasyavî” demekle meşhûr ve Sinan

Paşa’nın vakfiyesinde müsbettir. Amasya‘da sanat-ı mimâriyeyi mimârân-ı hâssadan

öğrendi. Mimârlıkta üstâd olup Sultân Bâyezîd-i Sânî Amasya’da bir câmi ve imâret inşâsını

emretdikte bunu mimâr ve binâ emîni nasbetdi.

Câmi-i şerîfin binâsına 888’de mübâşeret edib 891’de ikmâl etdi. Kendisine “Emîn Mimâr” dendiğinden adı unutuldu. Mahdûmu Muhyiddîn Mehmed Efendi imzâsından adının “Süleyman bin İbrâhim” olduğu anlaşıldı.

Amasya‘da Hâtuniye Câmii de bu mimârın eseri binâsı olup 916’da vefât etdi. Sanatında üstâd, mâhir, maârif-âşinâ, emîn, müstakîm bir mimâr idi. Sultân Bâyezîd Amasya’da vâlî iken Amasya Sarayı’nı da bu mimâra yaptırmışdı. Mahdûmları Muhyiddîn Mehmed, Musliheddîn Mustafa Efendilerdir. Hafîdi İstanbul kadısı Mustafa Efendi bin Muhyiddîn Mehmed Efendi’dir. [307]

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. İbrâhim oğludur; "Emîn Mimâr Amasyavî" diye ünlüdür ve Sinan Paşa'nın vakfiyesinde kayıtlıdır. Amasya'da mimarlık sanatını saray mimarlarından öğrendi. Mimarlıkta usta olup II. Bayezid Amasya'da bir cami ve imaret yapılmasını emredince, onu mimar ve yapı emini tayin etti.

Cami-i şerifin yapımına 888'de [1483-84] başlayıp 891'de [1486] bitirdi. Kendisine "Emîn Mimâr" denildiğinden asıl adı unutuldu. Oğlu Muhyiddîn Mehmed Efendi'nin imzasından adının "Süleyman bin İbrâhim" olduğu anlaşıldı.

Amasya'daki Hatuniye Camii de bu mimarın eseridir; 916'da [1510-11] öldü. Sanatında usta, mahir, bilgi sever, emin, doğru bir mimardı. Sultan Bayezid Amasya'da vali iken Amasya Sarayı'nı da bu mimara yaptırmıştı. Oğulları Muhyiddîn Mehmed ve Musliheddîn Mustafa Efendilerdir. Torunu İstanbul kadısı Mustafa Efendi bin Muhyiddîn Mehmed Efendi'dir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • vakfiye: bir vakfın kuruluşunu, mallarını ve şartlarını yazan belge
  • sanat-ı mimâriyye: mimarlık sanatı
  • mimârân-ı hâssa: saray mimarları
  • binâ emîni: bir yapının inşasını yöneten ve harcamaları denetleyen görevli
  • mübâşeret: başlama
  • ikmâl: tamamlama
  • mâhir: usta, becerikli
  • maârif-âşinâ: bilgiye ve ilme aşina, bilgi seven
  • hafîd: torun

Bayezid Camii ve Külliyesi

Metindeki cami, Amasya'daki II. Bayezid Camii'dir. Cami, cümle kapısı üstünde ve iki yan duvarında bulunan üç parçalı inşa kitabesine göre receb 891'de [Temmuz 1486] tamamlanmıştır; kitabeleri Ali b. Mezîd adlı bir hattat yazmıştır. Bu tarih metindeki 891 ile uyuşur. Külliye, Yeşilırmak kıyısında inşa edilmiş, ortada camiyi, sağında medreseyi, solunda aşhane-imaret ile tabhâneyi içine almaktadır. Vakfiyesi 901 cemâziyelevvelin ortalarında [Ocak 1496] yazılmıştır ve külliyeyi cami, imaret, medrese ve sıbyan mektebinden ibaret gösterir.

Başlangıç tarihi konusunda Hüsameddin'in kendi yazdıkları birbirini tutmaz. Bu maddede yapıya 888'de başlandığını söyler. Ansiklopedi ise Hüsameddin'in inşaatın 886 receb ayında [Eylül 1481], Bayezid'in tahta çıkışının hemen ardından başladığını ileri sürdüğünü ve İdrîs-i Bitlisî'den naklen yapının şükran olarak başlatıldığını, işin Şehzade Ahmed'e havale edildiğini yazdığını aktarır. Bu ayrıntılar maddedeki "Bayezid emretti, Emîn Mimâr bina emîni tayin edildi" anlatımıyla çelişmez; yalnız başlangıç yılında iki ayrı rakam görünür.

Okunan ansiklopedi maddesi külliyenin mimarının adını vermez. Bir arama sonucunda yapının mimarı olarak Mimar Hayrüddin'in anıldığı görüldü, ancak bu sayfa tam metin olarak okunamadığından bu bilgi doğrulanamadı. Hüsameddin'in "Emîn Mimâr"ı, Süleyman bin İbrâhim, okunan kaynaklarda bulunamadı.

Hatuniye Camii

Hatuniye Camii, Amasya'da Hatuniye mahallesindedir; II. Bayezid'in hanımlarından Bülbül Hatun tarafından bir sıbyan mektebi ve bir imaretle birlikte yaptırılmıştır. Ansiklopedide Amasya'nın günümüze ulaşan eserleri arasında Hatuniye Camii 1510 tarihiyle anılır. Hüsameddin'in bu madde ile bir sonraki maddede söyledikleri çelişir: bu maddeye göre Hatuniye'yi Emîn Mimâr yapmış ve 916'da [1510-11] ölmüştür; bir sonraki maddeye göre ise caminin yapı emini Emîn Çelebi'dir ve caminin yapımına 911'de [1505-06] başlanmış, Emîn Çelebi caminin bitiminden birkaç yıl sonra 918'de [1512-13] ölmüştür. Okunan kaynaklar caminin mimarını ya da yapı eminini adlandırmaz; bu yüzden iki bilgiden hangisinin doğru olduğu belirlenemedi.

Amasya Sarayı ve Sinan Paşa Vakfiyesi

Emîn Mimâr'ın Amasya Sarayı'nı yaptırdığı, kayıtlı olduğu Sinan Paşa vakfiyesinin hangi Sinan Paşa'ya ait olduğu ve oğulları ile torunu İstanbul kadısı Mustafa Efendi'ye dair okunan kaynaklarda bilgiye rastlanmadı; bu bilgiler doğrulanamadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 357. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

7. Cilt içindekiler