Amasyalıdır. Ulemâdan sâbıkü’t-terceme Sahhâf Doğlalı Ahmed Vehbi Efendi’nin mahdûmudur. Halk arasında “Hım hım Hoca” demekle meşhûrdur. 1275’de doğdu. Acaralı Koca Osmân Efendi’den tahsîl-i ulûm etdi.
Esnâ-yı tahsîlinde bütün kütüb-i fıkhiyyeyi, kavânîn-i adliyyeyi, usûl-i muhâkemâtı, usûl-i şer’iyye ve mecelleyi kemâl-i dikkat ve im’ân ile mükerreren mütâlaa ve tedkîk ederek kendiliğinden mükemmel bir avukat oldu. Kütüb-i fetevâyı âdetâ ezber edib erbâb-ı deâvâ için hânesi bir melce-i yegâne halini aldı.
Cum’a günleri rüesâ-yı adliyenin mürâcaatgâhı olup ilân-ı Meşrûtiyet’e kadar bütün me’mûrîn-i adliye ve şer’iyye kendisinden sakınırdı. Bu yüzden hayli tezvîrât ve ifsâdâta da âlet olabilirdi. Gâyet zekî, kuvve-i hâfızası mükemmel, hadîdü’l-mizâc, [341] tab’an mütelevvin, teehhülden müctenib, müskirâtdan müteneffir, ferâiz-i ilâhiyyesi sâkıt, sadakası boldu.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Âlimlerden, biyografisi daha önce verilen Sahhaf Doğlalı Ahmed Vehbi Efendi'nin oğludur. Halk arasında "Hım hım Hoca" diye bilinir. 1275'te [1858-59] doğdu. Acaralı Koca Osman Efendi'den ilim öğrendi.
Öğrenciliği sırasında bütün fıkıh kitaplarını, adliye kanunlarını, yargılama usulünü, şer'î usulü ve Mecelle'yi büyük bir dikkat ve derinlikle defalarca okuyup inceleyerek kendi kendine mükemmel bir avukat oldu. Fetva kitaplarını âdeta ezberleyip evini dava sahipleri için tek sığınak hâline getirdi.
Cuma günleri adliye başkanlarının uğrak yeri idi; Meşrutiyet'in ilanına kadar bütün adliye ve şer'iyye memurları kendisinden çekinirdi. Bu yüzden hayli sahtekârlığa ve bozgunculuğa da alet olabilirdi. Çok zeki, hafızası mükemmel, mizacı sert, tabiatı değişkendi; evlenmekten kaçınır, sarhoş edici içkilerden nefret ederdi; ilâhî farzları yerine getirmezdi, sadakası boldu.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- sâbıkü't-terceme: biyografisi daha önce verilmiş olan
- sahhâf: eski kitap alıp satan kişi
- mahdûm: oğul
- kütüb-i fıkhiyye: fıkıh kitapları
- kavânîn-i adliyye: adliye kanunları
- usûl-i muhâkemât: yargılama usulü
- mecelle: Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye, fıkıh esaslı kanunname
- im'ân: derinlemesine düşünme
- kütüb-i fetâvâ: fetva kitapları
- erbâb-ı deâvâ: dava sahipleri
- melce: sığınak
- rüesâ-yı adliye: adliye başkanları
- tezvîrât: sahtekârlıklar, hileler
- ifsâdât: bozgunculuklar
- hadîdü'l-mizâc: sert mizaçlı
- mütelevvin: huyu değişken
- teehhül: evlenme
- müskirât: sarhoş edici içkiler
- ferâiz-i ilâhiyye: dinin farzları
Metindeki Mecelle
Metinde geçen Mecelle, Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye'dir. Ahmed Cevdet Paşa'nın başında bulunduğu heyet, nizamiye mahkemelerinde uygulanmak üzere fıkıh kitaplarının muâmelât bölümünden yararlanarak bu kanunnameyi hazırlamıştır. Bu çalışmada Cevdet Paşa'nın yanında yer alanlar arasında, Amasya'da doğan ve sonradan sadrazamlığa yükselen Şirvânîzâde Mehmed Rüşdü Paşa da vardı.
Başka Kaynaklarda Bilgi
Emin Mehmed Efendi, babası Sahhaf Doğlalı Ahmed Vehbi Efendi ve hocası Acaralı Koca Osman Efendi hakkında yapılan aramalarda başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. "Hım hım Hoca" lakabı ve avukatlık faaliyeti için de elde yalnızca bu madde vardır. Metindeki olumsuz nitelemelerin, yani sahtekârlığa ve bozgunculuğa alet olma ve ibadetleri aksatma iddialarının başka bir belgeyle desteklenmesi mümkün olmadı.
Kaynakça