AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Emîne Hund Hâtun Sultân

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 367 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasyalıdır. Amasya hükümdârı Hacı Şâdgeldi Paşazâde Mustafa Bey’in kerîmesidir. Pederinin yerine Amasya vâlisi olarak gelen Çelebi Sultân Mehmed Hân’ın ilk zevcesi olup bundan kerîmeleri Aişe, Hatice, Fatma Sultânlar ile şehzâdeleri Sultân Murâd, Sultân Mustafa Hân’dan tevellüd etdiği kuyûd-ı vakfiyeden anlaşıldı.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. Amasya hükümdarı Hacı Şadgeldi Paşazâde Mustafa Bey'in kızıdır. Babasının yerine Amasya valisi olarak gelen Çelebi Sultan Mehmed Han'ın ilk eşidir. Bu evlilikten kızları Aişe, Hatice ve Fatma Sultanlar ile oğulları Sultan Murad ve Sultan Mustafa Han dünyaya gelmiştir; bu bilgi vakıf kayıtlarından anlaşıldı.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • hükümdâr: burada Amasya'nın başındaki bey
  • kerîme: kız evlat
  • zevce: eş
  • tevellüd: doğma
  • kuyûd-ı vakfiye: vakıf kayıtları

Şadgeldi Ailesi ve Çelebi Mehmed

Amasya'yı Eretna'nın oğlu Ali Bey'den alan emir Hacı Şadgeldi'dir. Ölümü üzerine oğlu Ahmed, Yıldırım Bayezid'in desteğiyle şehri Kadı Burhâneddin'e karşı savundu. Yıldırım Bayezid sonunda Amasya'yı Osmanlı topraklarına kattı (1398) ve idaresini oğlu Çelebi Mehmed'e bıraktı. Ankara Savaşı'ndan (1402) sonra Çelebi Mehmed kuvvetleriyle Amasya'ya çekildi ve kardeşlerine karşı burayı hareket üssü olarak kullandı. Hüsameddin'in "babasının yerine gelen vali" dediği Çelebi Mehmed'in bu dönemdeki konumu budur. Mustafa Bey'in Şadgeldi ailesindeki yeri okunan kaynaklarda açıklanmaz; "Şadgeldi Paşazâde" sözünden Şadgeldi'nin oğlu ya da torunu olduğu anlaşılabilir, ama hangisi olduğu belli değildir.

Murad II'nin Annesi Sorunu

II. Murad Haziran 1404'te Amasya'da doğmuştur. Halil İnalcık'ın aktardığına göre Hüsameddin, Amasya Tarihi'nin III. cildinde (s. 180) Murad'ın annesinin Amasya ileri gelenlerinden Divitdâr Ahmed Paşa'nın kızı Şehzade Hatun olduğunu yazar; aynı yerde Murad'ın Mehmed'in bir cariyeden olma oğlu olduğu da kaydedilir. Burada ise Murad'ın annesi Emine Hund Hatun olarak verilir. Yaygın kabul gören görüş, annenin Dulkadirli Nâsırüddin Mehmed'in kızı Emine Hatun olduğudur; bir 15. yüzyıl tarihçisi ise Murad'ın annesinin cariye olduğunu yazar. Hüsameddin'in saydığı iki oğuldan Mustafa, İnalcık'a göre Murad'ın küçük kardeşidir (Murad tahta çıktığında on yedi, Mustafa on iki yaşındaydı). İnalcık, Murad'ın toplam dört erkek ve yedi kız kardeşi olduğunu bildirir; Hüsameddin ise yalnızca Emine Hund Hatun'dan olan üç kızı ve iki oğlu anar.

Murad II'nin eşleri arasında Şadgeldi Paşazâde Mustafa Bey'in kızı Yeni Hatun anılır; kimi tarihçilere göre Yeni Hatun, Murad'ın değil, oğlu Şehzade Alâeddin Ali'nin eşidir. Bir başka eş, Hundi Ümmügülsüm Hatun'dur. "Emine Hund Hatun" adının bu adlardan biriyle aynı kişiyi gösterip göstermediği belli değildir (çıkarım). Hüsameddin'in dayandığı vakıf kayıtları da metinde gösterilmemiştir.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 367–367. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

Diğer kaynaklar

7. Cilt içindekiler