AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Emîr Çelebi-Tutuşoğlu

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 353 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Kedağra (Köprü)’dan neş’et eden Emîr Şemseddîn Mahmûd Şâh bin Beylerbeyi Tutuş Bey’in mahdûmu Emîr Sâdeddîn Umûr Bey’dir. Buna Emîr-i Dâd dendiğinden “Emîr Çelebi” demekle meşhûr olmuşdu. Tercemesi aşağıda “Umûr Bey” diye gelir. [293]

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Kedağra'dan (Köprü) yetişen Emîr Şemseddîn Mahmûd Şah'ın, o da beylerbeyi Tutuş Bey'in oğludur; adı Emîr Sâdeddîn Umûr Bey'dir. Kendisine Emîr-i Dâd dendiği için "Emîr Çelebi" adıyla ünlenmişti. Tercümesi aşağıda "Umûr Bey" başlığı altında gelir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • neş'et eden: yetişen, büyüyen
  • beylerbeyi: bir bölgenin en üst düzey komutan-yöneticisi
  • emîr-i dâd: adalet emiri; hükümdar adına davalara bakan görevli
  • terceme: biyografi, hayat hikâyesi

Emîr-i Dâd Unvanı

Emîr, Arapça "emir", dâd ise Farsça "adalet" demektir. Selçuklularda bu görevli, başta devlet aleyhine işlenen suçlar olmak üzere şer'î davaların dışındaki örfî davalara hükümdar adına bakardı; kararlarını yanındaki âlimlere danışarak verirdi. Dîvân-ı Mezâlim'in sultan tarafından yürütülemeyecek kadar işi çoğalınca davalara emîr-i dâd bakmaya başlamıştır. Anadolu Selçukluları'nda bu görev daha çok önem kazanmış ve protokolde atabegden hemen sonra gelmiştir; küçük iktâlarda da emîr-i dâdların nâibleri bulunmuştur. Buna göre Emîr Çelebi'ye bu adın verilmesi, onun adalet işleriyle uğraşan bir görevde bulunmuş olmasına işaret eder; ancak hangi dönemde ve kimin hizmetinde bu görevi yürüttüğü bu maddeden anlaşılmaz.

Aranan Bilgiler

Emîr Sâdeddîn Umûr Bey'e, babası Şemseddîn Mahmûd Şah'a, dedesi Tutuş Bey'e ve Kedağra'ya dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. "Köprü" adıyla anılan yerleşimin bugün hangi yere karşılık geldiği de doğrulanamadı. Umûr Bey adı, Aydınoğulları beyi Gazi Umur Bey (ö. 748 [1348]) ile karıştırılmamalıdır; Hüsameddin'in Umûr Bey'i Amasya Tarihi'nde anılan başka bir emirdir ve o bey ile bir bağı olduğuna dair bir kayıt yoktur.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 353–353. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

7. Cilt içindekiler