Amasyalıdır. Sultân Eretna Hân’ın vezîri olan emîr-i kebîr Alâeddîn Ali Şâh bin Emîr Nureddîn Kutlu Bey’dir. 760 ricâlinden olup tercemesi aşağıda gelir.
Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Emîr Şâh Çelebi-Kutlubeyzâde
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 353 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ
Özgün Metin
Araştırma Makalemiz
Editör: Mevlüt Erdem Öztürk
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Sultan Eretna Han'ın veziri olan büyük emir Alâeddîn Ali Şah, Emîr Nûreddîn Kutlu Bey'in oğludur. 760 [1358-59] yılının ileri gelenlerinden olup tercümesi aşağıda gelir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- emîr-i kebîr: büyük emir
- vezîr: hükümdarın yardımcısı, devlet işlerini yürüten üst görevli
- ricâl: ileri gelenler, devlet adamları
- terceme: biyografi
Eretna Yönetimi ve Adı Geçenler
Eretna, Sivas ve Kayseri merkezli beyliğin kurucusudur. Oğlu Alâeddin Ali Bey döneminde devlet otoritesi kurulamamış, Eretnalı emirlerden Hacı Şadgeldi Amasya'da, Mutahharten Erzincan'da, Tâceddin Niksar'da, Hacı İbrâhim Sivas'ta, Şeyh Necib Tokat'ta bağımsız davranmıştır. Eretna'nın oğlu hükümdar Mehmed Bey, büyük yardımını gördüğü "Hoca Ali Şah" ile 1358'de mücadele edip onu bertaraf etmiştir. Bu "Ali Şah", Hüsameddin'in "760 ricâlinden" saydığı Alâeddîn Ali Şah ile yıl bakımından örtüşür, ama aynı kişi olduklarına dair bir kayıt yoktur; bu bizim tahminimizdir.
Başka bir ipucu: Hacı Şadgeldi'nin babası Nûreddîn Kutlu Şah olarak anılır, ve Şadgeldi "Kutlu Beyzâde" ve "Çelebi" lakaplarıyla da bilinir. Bu, madde başlığındaki "Kutlubeyzâde" ve "Emîr Şâh Çelebi" adlarına benzer; ancak Hüsameddin bu kişiyi "Alâeddîn Ali Şah" olarak verdiğinden Şadgeldi'yle aynı kişi olduğu söylenemez. Amasya'da 1361'de şehri ele geçiren Alâeddin Ali Bey ise Halfetzâde Şücâeddin Süleyman'ın oğludur ve Kutlu Bey'in oğlu olarak anılmaz.
Alâeddîn Ali Şah'ın kimliği, Eretna ile ilişkisi ve Kutlu Bey ile bağı hakkında başka kaynaklarda kesin bilgiye rastlanmadı. Metindeki "Sultan Eretna Han" ifadesinin Eretna hanedanından hangi hükümdarı kastettiği de bu maddeden anlaşılmaz.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 353–353. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
- Kemal Göde, "Eretnaoğulları", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/eretnaogullari
- Mehterhan Furkani, "Siyasî ve İlmî Bir Kişilik: Amasya Emiri Hacı Şadgeldi Paşa ve ed-Dürerü'l-mensûretü fi'l-furûʻ Adlı Eserin Kendisine Nispeti", Uluslararası Amasya Âlimleri Sempozyumu Bildiriler Kitabı I, Amasya Üniversitesi, 2017.