Amasya ümerâsından Pehlivân Şâh Gâzi Bey bin Bayat Bey bin Emîr Hayreddîn Halil Bey bin emîr-i kebîr Şücâeddîn Pehlivân Bey bin Kaya Bey’in mahdûmudur. Çelebi Sultân Mehmed Hân devrinde bütün muhârebelere iştirâk ederek ümerâdan oldu.
8l8’de Sultân Murâd-ı Sânî Amasya vâlisi oldukda ma’iyyet-i Amasya ümerâdan olarak 82l’de Amasya muhâfızı, 824’de müşârün-ileyhin cülûsunda Rûmeli ümerâsından oldu. 829 vak’asında Tokat emâretine nasbedilerek Anadolu’ya nakledildi.
833’de ma’zûlen Amasya‘da görülüp 837’de emlâkını evlâdına vakfederek ba’dehû vefât etdi. [294] Meşâhir-i ümerâdan idi. 829’da Milliyet-perverâne hareketi Sultân Murâd-ı Sânîyi gücendirmişti. Mahdûmu Halil Çelebi’dir. Evlâdına “Pehlivânoğlulları” denmektedir.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya emirlerinden Pehlivan Şah Gazi Bey'dir. Bayat Bey'in oğludur; Bayat Bey, Emîr Hayreddîn Halil Bey'in; Halil Bey, büyük emir Şücâeddîn Pehlivan Bey'in; Pehlivan Bey de Kaya Bey'in oğludur. Çelebi Sultan Mehmed zamanında bütün savaşlara katılarak emirlerden oldu.
818'de [1415-16] Sultan II. Murad Amasya valisi olunca Amasya emirlerinden olarak onun maiyetinde bulundu; 821'de [1418-19] Amasya muhafızı, 824'te [1421] Murad'ın tahta çıkışında Rumeli emirlerinden oldu. 829 olayında [1425-26] Tokat emirliğine atanarak Anadolu'ya nakledildi.
833'te [1429-30] görevden alınmış olarak Amasya'da görüldü; 837'de [1433-34] mallarını çocuklarına vakfedip öldü. Ünlü emirlerdendi. 829'daki milliyetperver hareketi Sultan II. Murad'ı gücendirmişti. Oğlu Halil Çelebi'dir. Çocuklarına "Pehlivanoğulları" denmektedir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- ümerâ: emirler
- ma'iyyet: yanında, emri altında bulunma
- muhâfız: bir kalenin ya da şehrin korunmasından sorumlu görevli
- cülûs: tahta çıkış
- emâret: emirlik, yöneticilik
- ma'zûlen: görevden alınmış olarak
- emlâk: mülkler
- vak'a: olay
- milliyet-perverâne: milli duygularla, milletini gözeterek
Şehzade Murad'ın Amasya Yılları
Hüsameddin, Pehlivan Şah Bey'in kariyerini Sultan II. Murad'ın Amasya'daki yıllarına bağlar. Murad Haziran 1404'te Amasya'da doğmuş, on iki yaşına girince Amasya, Tokat, Sivas, Çorum ve Osmancık bölgelerini kapsayan Rum vilâyeti beyliğiyle Amasya'ya gönderilmiştir. Bu, Hüsameddin'in 818 [1415-16] tarihiyle uyumludur. Bir yıl sonra, 1416'da, Amasya kuvvetleriyle Börklüce Mustafa isyanını bastırmak üzere Saruhan ve İzmir yönüne hareket emri almış; isyanı Bayezid Paşa Amasya ve Sivas kuvvetleriyle bastırmıştır. Murad Amasya'dan ayrılınca bölgedeki göçebe Kara Tatarlar kargaşa çıkarmış, şehzade Bayezid Paşa ile birlikte Amasya'ya dönmüştür. 1417 ile 1421 arasında şehzade Murad ve yeni atabeyi Rum beylerbeyi Hamza Bey, Samsun'u İsfendiyaroğlu'ndan almışlardır. Murad 25 Haziran 1421'de [824] tahta çıkmıştır; bu da Hüsameddin'in "824'te tahta çıkışında" kaydıyla uyuşur.
Amasya'nın bu dönemde Çelebi Mehmed'in idaresindeki bir Osmanlı merkezi olduğu da bilinir: Mehmed, 1399'da Amasya, Tokat, Sivas ve Ankara'yı kapsayan, daha önce Eretna topraklarından olan Rum vilâyetine vali olarak gönderilmiştir. Hüsameddin'in "Çelebi Sultan Mehmed zamanında bütün savaşlara katıldı" demesi bu bağlam içinde okunabilir.
Doğrulanamayan Yerler
Pehlivan Şah Gazi Bey'e, babası Bayat Bey'e, dedeleri Halil Bey ile Şücâeddîn Pehlivan Bey'e ve Kaya Bey'e dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Tokat emirliği, 829'daki "milliyetperver hareket" ve Murad'ı gücendiren olay okunan kaynaklarda anılmaz; bu olayın ne olduğu ve Pehlivan Bey'in ne yaptığı belirlenemedi. Pehlivanoğulları adıyla anılan ailenin bugünkü izine dair de bilgi bulunamadı. Aramalarda "Pehlivanoğlu" yalnızca günümüz soyadı olarak karşılaşıldı; maddedeki emirlerle bir ilişki kurulamadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 353–353. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar