AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Emrullah Efendi-Şeyhzâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 349 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasyalıdır. Mehmed Paşa Zâviyesi şeyhî Pîr Mehmed Çelebi mahdûmu ve Hayrullah Efendi’nin birâderidir. Muhaddis Zileli Abdurrahman Efendi’den tahsîl-i ulûm edib [282] ders-i âm ve Bâyezîd Paşa Câmii vâizi ve imâreti şeyhi oldu. Tedrîs ve nasîhatla iştigâl ederek 1055’de vefât etdi. Ulemâ ve sulehâ-yı meşâyihden idi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. Mehmed Paşa Zâviyesi şeyhi Pîr Mehmed Çelebi'nin oğlu ve Hayrullah Efendi'nin kardeşidir. Muhaddis Zileli Abdurrahman Efendi'den ilim öğrenip ders-i âm [halka açık ders verme yetkisi] aldı; Bâyezîd Paşa Camii vaizi ve imaret şeyhi oldu. Ders vermek ve nasihat etmekle uğraşarak 1055'te [1645-46] öldü. Âlimlerden ve sâlih şeyhlerdendi.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • zâviye: tekke, dervişlerin toplandığı küçük dinî yapı
  • muhaddis: hadis âlimi
  • ders-i âm: halka açık ders verme yetkisi
  • vâiz: din görevlisi, camide öğüt veren kişi
  • imâret şeyhi: imaret vakfına bağlı şeyh
  • tedrîs: ders verme
  • sulehâ: sâlih kişiler

Mehmed Paşa Zâviyesi

Babasının şeyhlik yaptığı zâviye, Amasya'da Yeşilırmak yakınındaki Mehmed Paşa Külliyesi'nin parçalarından biridir. Külliyenin kurucusu, II. Bayezid'in veziri ve Şehzade Ahmed'in lalası olan Hızır Paşazâde Mehmed Paşa'dır (ö. 900 [1495]). Caminin kapısı üstündeki kitabeye göre yapı 891 muharreminde [Ocak 1486] tamamlanmıştır. Külliye cami, medrese, imaret, türbe, tabhane, zâviye, çeşme ve hazireden oluşuyordu; bugüne yalnız cami, ona bağlı kanat mekânları ve türbe ulaşmıştır. Medrese ile imaret yanarak yok olmuştur.

Hüsameddin'in verdiği bilgiye göre caminin güneyinde, yol üzerindeki tekke, Halvetî şeyhlerinden Habib Karamânî adına 890'da [1485] yapılmıştır. Pîr Mehmed Çelebi'nin bu tekkenin şeyhi olup olmadığı ya da hangi tarikata bağlı olduğu okunan kaynaklarda belirtilmez; metindeki "Mehmed Paşa Zâviyesi" ile bu tekke aynı yapı olabilir, ancak bu çıkarımdır.

Bâyezîd Paşa Camii ve İmareti

Emrullah Efendi'nin vaizlik ve imaret şeyhliği yaptığı Bâyezîd Paşa Camii, Amasya'da Bayezid Paşa Mahallesi'ndeki camidir. Arşiv kayıtlarını inceleyen bir makale, Amasya'daki zâviyeler arasında Bayezid Paşa Zâviyesi'ni sayar ve bir köyün mâlikânesinin Bayezid Paşa İmâreti vakfına ait olduğunu bildirir. Cami çevresinde medrese, çeşme ve imaret bulunduğu, kimi kaynaklarda caminin 817 [1414] yılında yaptırıldığı anılır; bu bilgiler doğrulanamadı. Emrullah Efendi'nin kardeşi Hayrullah Efendi, hocası Zileli Abdurrahman Efendi ve baba Pîr Mehmed Çelebi'ye dair okunan kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 349–349. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

7. Cilt içindekiler