AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Emrullah Ağa-Hacı Efendizâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 350 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasya a’yânından el-Hâc Osmân Ağa bin el-Hâc Emrullah Ağa’nın oğludur. Dergâh-ı âlî çavûşânı silkine dâhil olup devr-i hidemât ederek 1154’de dergâh-ı âlî müteferrikalarından oldu. 1161’de ser-müteferrika olup 1167’de vefât etdi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya ayanından, Hacı Emrullah Ağa oğlu Hacı Osman Ağa'nın oğludur. Dergâh-ı âlî çavuşları zümresine girip hizmet dönemini tamamladıktan sonra 1154'te [1741-42] dergâh-ı âlî müteferrikalarından oldu. 1161'de [1747-48] başmüteferrika olup 1167'de [1753-54] öldü.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • a'yân: bir yerin ileri gelen ve nüfuzlu kişileri
  • dergâh-ı âlî: padişahın sarayı, Osmanlı sarayı
  • çavûşân: çavuşlar
  • silk: zümre, sınıf
  • devr-i hidemât: hizmet dönemini tamamlama
  • müteferrika, ser-müteferrika: saray hizmetinde seçkin görevli; başmüteferrika, yani müteferrikaların başı

Kimdir ve Soyu

Maddenin metninde kişinin kendi adı geçmez; başlıktaki "Emrullah Ağa" adından ve önceki maddeden yola çıkarak kimliği şöyle kurulabilir. Hacı Osman Ağa, bir önceki maddedeki Emrullah Ağa'nın (ö. 1099 [1687-88]) oğludur; o maddede Hacı Osman Ağa'nın oğulları arasında Emrullah ve Ali Ağalar ile Hacı Mehmed Paşa sayılır. Bu maddedeki kişi, o oğullardan Emrullah Ağa olmalıdır. Bu bir çıkarımdır; metin adı yazmaz.

Çavuşluktan Başmüteferrikalığa

Müteferrika, Osmanlı sarayında çeşitli işlerde görevlendirilen, soy ve mevki bakımından seçkin kimselerin adıdır. Sınıf içinde ulûfeliler ve timarlılar ayrılırdı; XVI. yüzyılın sonlarından itibaren müteferrika kadrolarına kâtip ve çavuş gibi devlet görevlileri de girmeye başlamıştır. Divan çavuşları ise Fâtih Kanunnâmesi'nde derece bakımından timarlı müteferrikalardan aşağı, kâtiplerle aynı mertebede gösterilir. Bu yüzden metindeki ilerleme, çavuşluktan müteferrikalığa, oradan başmüteferrikalığa doğru bir yükseliş olarak okunabilir. Müteferrikaların başı olan göreve ilişkin ayrıntı okunan kaynaklarda bulunamadı. Hangi görevlerle bu rütbelere ulaştığı da belirtilmemiştir; kişinin Amasya ya da İstanbul'daki yaşamına dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

7. Cilt içindekiler