Esen Bey-Taşanzâde

Günümüz Türkçesiyle

Kedağra emiri Celâleddin Taşan Bey, Emîr Çelebi'nin oğludur. Bu da Amasya hükümdarı Hacı Seyfeddin Şadgeldi Padişah'ın emirlerinden olup yıllarca Kedağra emirliğinde bulundu. 773'te [1371-72] öldü. Oğlu Ali Bey çok ünlüydü.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

• emîr: komutan, bölge yöneticisi
• mahdûm: oğul
• ümerâ: emirler
• emâret: emirlik
• pâdişâh: hükümdar; burada Şadgeldi'nin kendi unvanı olarak geçer

Kedağra ve Köprü Bölgesi

Kedağra, Amasya yakınında bir kale ve kasabadır. 1260'lı yıllarda Selçuklu emirlerinden Şah Melik Bey, Amasya civarındaki bu kaleye çekilerek isyan etmiş, Moğol yanlısı vezir Pervâne kaleyi kuşatıp onu Moğollara teslim etmiştir. 1302'de II. Gıyâseddin Mesud, oğlu Tâceddin Altunbaş'a Amasya'yı Gedegra (Kedağra) ve Sinop'la birlikte vermiştir. Kedağra Kasabası ile Köprü köyünü içeren bölge, Köprülü Mehmed Paşa'nın vezirliği sırasında Vezirköprü adını almıştır. Bu bilgiler Taşan Bey'in emirlik yaptığı yerin hem Amasya'ya bağlı bir kale hem de sonraki Vezirköprü çevresi olduğunu gösterir. Hüsameddin'in "yıllarca Kedağra emirliğinde bulundu" demesi bu bölgenin emirliğini anlatır.

Taşanoğulları

Kimi kaynaklarda Taşanoğulları, Eretna'ya bağlı Taşan Bey'in kurduğu, Vezirköprü, Havza ve Merzifon çevresine egemen bir beylik olarak anılır; ancak kaynaklarda verilen tarihler (1350'de kuruluş, 1366'dan sonra Taşan Dağı'na yerleşme, 1398'de sona erme) kendi içinde tutarlı değildir. Hüsameddin'in kitabından aktarıldığına göre Çelebi Sultan Mehmed, Köprü'de oturan Taşanoğulları'nı koruyup Kubadoğulları'nı bastırmış, böylece iki hanedanı da kendisine bağlamıştır. Havza'da ise Taşanoğlu Umur Bey'in adı geçer; Altunbaş soyundan Kılıç Arslan'ın Havza'yı kendi çiftliği sayması yüzünden onunla arası açıldığı yazılıdır. Bu Taşanoğlu Umur Bey'in Celâleddin Taşan Bey'in oğlu Ali Bey'le ya da Hüsameddin'in andığı bir başka kişiyle ilişkisi okunan kaynaklarda belirtilmez. Taşan Bey'in bu maddedeki Celâleddin Taşan Bey ile aynı kişi olduğu da kaynaklarda doğrulanamadı; adların aynı olması bu yönde bir ihtimal doğurur, ancak bu bir çıkarımdır.

Şadgeldi Paşa Dönemi

Hacı Şadgeldi 1359'dan 1381'e kadar Amasya'yı yönetmiş, bu sırada Osmancık kalesini, Çorum, İskilip ve Sinop çevresini de egemenliği altına almıştır. Taşan Bey'in ölüm yılı olan 773 (1371-72) bu yönetim süresinin ortasına denk gelir. Taşan Bey'in oğlu Ali Bey'in neden "pek meşhur" olduğu okunan kaynaklarda bulunamadı.

Başka kaynaklarda Emîr Çelebi'ye ve Ali Bey'e dair bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

• Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 334–334. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

• Firdevs Özen, "Amasya'nın İlhanlı Hâkimiyetinde Siyasî, İktisadî ve Kültürel Durumu", Sosyal Bilimler Araştırmaları 13, Amasya Üniversitesi Yayınları, 2024, s. 79 vd.
• İnan Demirtaş, "Şehzade Ahmed'in Amasya Sancak Beyliği", Sosyal Bilimler Araştırmaları 13, Amasya Üniversitesi Yayınları, 2024, s. 133 vd.
• Zerrin Günal Öden, "Kadı Burhaneddin Karşısında Bir Selçuklu Şehzadesi Kılıç Arslan", Belleten, 64/241 (2000), https://belleten.gov.tr/tam-metin/2577/tur
• Mehterhan Furkani, "Siyasî ve İlmî Bir Kişilik: Amasya Emiri Hacı Şadgeldi Paşa ve ed-Dürerü'l-Mensûretü fi'l-Furû' Adlı Eserin Kendisine Nispeti", Uluslararası Amasya Âlimleri Sempozyumu Bildiriler Kitabı I, Amasya 2017, https://isamveri.org/pdfdrg/G00226/2017/2017_FURKANIM.pdf

Diğer kaynaklar

• "Taşanoğulları Beyliği", Vikipedi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Taşanoğulları_Beyliği