Lâdiklidir. Orada medfûn olup tercemesi geçen sâhibü’l-hâl es-Seyyid Ahmed-i Kebîr er-Rifâî mahdûmudur. Hacı Şadgeldi Paşa devrinde Lâdik emîri olup Emîr Alâeddîn Ali Eşca’ Bey dendi. “Eşca’ Çelebi” ve “Eşca’ Bey” diye meşhûr oldu. 780 sâline doğru vefât etdi. Yerini Selâmiş Bay tutdu.
Oğulları es-Seyyid Abdullah, Mehmed, Ahmed Çelebilerdir. Bunlara “Eşca’ Oğulları” dendi. Es-Seyyid Mehmed Çelebi oğulları es-Seyyid Abdul, İbrâhim, Ahmed Çelebilerdir. Es-Seyyid İbrâhim [236] Çelebi oğulları es-Seyyid Mehmed, Ali Siyah Pûş, Ahmed Çelebiler olup es-Seyyid Mehmed Çelebi bin es-Seyyid İbrâhim Çelebi oğulları da es-Seyyid Mahmûd, İbrâhim, Hüseyin Çelebilerdir. Bunların bir kısmı Taşâbâd ve bir kısmı da Hakâla’da ikâmet etmişlerdi.
Es-Seyyid İbrâhim bin Mehmed bin İbrâhim Çelebi oğulları Seyyid Şâh, Ahmed Beylerdir. Es-Seyyid Ahmed Beyzâde es-Seyyid Hüseyin Çelebi Amasya sâdâtındandır. Es-Seyyid Ali Siyah Pûş Çelebi bin es-Seyyid İbrâhim Çelebi oğulları es-Seyyid Nureddîn Hamza, Tâceddîn İbrâhim, Abdürrahim Çelebilerdir. Es-Seyyid Tâceddîn Çelebi oğulları es-Seyyid Ali, Hasan ve es- Seyyid Abdurrahim Çelebi oğulları da es-Seyyid İzzeddîn Hasan, Taceddîn İbrâhim, Kasım Çelebiler olub “Hacı Kasım Oğulları” Amasya’da bir sülâle-i hânedândır.
Günümüz Türkçesiyle
Lâdiklidir. Orada gömülü olan ve biyografisi geçmiş bulunan, hâl ehli Seyyid Ahmed-i Kebîr er-Rifâî'nin oğludur. Hacı Şadgeldi Paşa döneminde Lâdik emiri olup Emir Alâeddin Ali Eşca' Bey diye anıldı. "Eşca' Çelebi" ve "Eşca' Bey" adlarıyla ünlendi. 780 [1378-79] yıllarına doğru öldü. Yerini Selâmiş Bay tuttu.
Oğulları Seyyid Abdullah, Mehmed ve Ahmed Çelebi'dir. Bunlara "Eşca' Oğulları" denildi. Seyyid Mehmed Çelebi'nin oğulları Seyyid Abdul, İbrahim ve Ahmed Çelebi'dir. Seyyid İbrahim Çelebi'nin oğulları Seyyid Mehmed, Ali Siyah Pûş ve Ahmed Çelebi'dir; İbrahim Çelebi oğlu Seyyid Mehmed Çelebi'nin oğulları da Seyyid Mahmud, İbrahim ve Hüseyin Çelebi'dir. Bunların bir kısmı Taşâbâd'da, bir kısmı Hakâla'da oturmuştur.
Seyyid İbrahim bin Mehmed bin İbrahim Çelebi'nin oğulları Seyyid Şah ve Ahmed Bey'dir. Ahmed Bey'in oğlu Seyyid Hüseyin Çelebi Amasya seyyidlerindendir. Seyyid İbrahim Çelebi oğlu Seyyid Ali Siyah Pûş Çelebi'nin oğulları Seyyid Nureddin Hamza, Taceddin İbrahim ve Abdurrahim Çelebi'dir. Seyyid Taceddin Çelebi'nin oğulları Seyyid Ali ve Hasan'dır; Seyyid Abdurrahim Çelebi'nin oğulları da Seyyid İzzeddin Hasan, Taceddin İbrahim ve Kasım Çelebi olup "Hacı Kasım Oğulları" Amasya'da köklü bir aile olarak bilinir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- sâhibü'l-hâl: manevî hâl sahibi, gönül ehli kişi
- emîr: burada bir bölgenin yöneticisi
- es-Seyyid: Hz. Peygamber'in soyundan gelen kişi
- Çelebi: bu soyda soylu ve okumuş kişilere verilen unvan
- sâdât: seyyidler
- sülâle-i hânedân: köklü, saygın aile
- mahdûm: oğul
Lâdik'in Seyyid Ahmed-i Kebir'i
Hüsameddin, Eşca' Bey'in babasını Lâdik'te gömülü "sâhibü'l-hâl es-Seyyid Ahmed-i Kebîr er-Rifâî" olarak tanıtır ve kendisinin biyografisinin kitapta önce geçtiğini söyler. Lâdik Kaymakamlığı'nın tanıtımına göre Seyit Ahmet-i Kebir Türbesi, yapım tarihi bilinmeyen, kare planlı, kesme taş ve tuğla malzemeli bir yapıdır; içinde yedi sanduka bulunur ve mimarisi beylikler dönemi özellikleri taşır. Aynı kayda göre Seyyid Ahmed-i Kebir Selçuklu dönemi komutanlarındandır; Lâdik'te yaptığı savaşta şehit düşünce vasiyeti üzerine buraya gömülmüştür. Türbe bugün erkek çocuğu olmayanların ve hiç çocuğu olmayanların sık ziyaret ettiği bir yerdir. Yerel anlatı ile Hüsameddin'in verdiği bilgi arasında bir ayrım vardır: biri onu bir Selçuklu komutanı, öbürü Rifâî soyundan bir seyyid olarak anar. Her iki nitelik aynı kişi için doğru olabilir; hangisinin esas olduğunu gösteren belge okunan kaynaklarda yoktur.
Rifâî Nisbesi
Rifâiyye tarikatının adını aldığı Ahmed er-Rifâî, 512'de (1118) Irak'ta Batâih bölgesinde doğmuş, 578'de (1182) ölmüş ve türbesi Bağdat'ın güneyinde Vâsıt yakınında bulunan bir Hüseynî seyyiddir. Bu şeyhin kendisinin Lâdik'te gömülü olması bu kayıtla bağdaşmaz. Hüsameddin'in "Ahmed-i Kebîr er-Rifâî" derken tarikat kurucusunun adını taşıyan, onun soyundan geldiği ya da tarikatına bağlı olduğu ileri sürülen bir seyyidi kastetmiş olması düşünülebilir; bu da bir çıkarımdır, çünkü kaynaklar Lâdik'teki zâtın soyunu ve ismin nasıl alındığını açıklamaz.
Lâdik Emirliği ve Zamanı
Hüsameddin, Eşca' Bey'in Hacı Şadgeldi döneminde Lâdik emiri olduğunu ve 780 sıralarında (1378-79) öldüğünü yazar. Şadgeldi'nin emirliği Amasya, Tokat ve Canik'i kapsıyordu; Lâdik'in coğrafî olarak bu bölgenin içinde kaldığı, dolayısıyla Eşca' Bey'in Şadgeldi'ye bağlı bir yerel emir olarak düşünülebileceği yorumu bir çıkarımdır, belgelenmiş değildir. Osmanlı yönetimi altında Lâdik, XVI. yüzyılın başında Amasya sancağını oluşturan kazalardan biriydi; öteki kazalar Amasya merkez ile Merzifon'dur. Eşca' Bey'in halefi olarak anılan "Selâmiş Bay" ile ilgili ve Taşâbâd ile Hakâla yerleşimlerine dair kaynaklarda bilgi bulunamadı.
Eşca' Oğulları ve Hacı Kasım Oğulları
Madde, büyük ölçüde seyyid bir ailenin birkaç kuşağa yayılan soy ağacıdır. Hüsameddin Eşca' Bey'in torunlarından bir kısmının Amasya sâdâtı arasında olduğunu belirtir; "Hacı Kasım Oğulları"nı Amasya'da köklü bir aile olarak anar. Bu ailelere dair kaynaklarda başka bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 335–335. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Resmî kaynaklar