Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 335 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ
Sivaslıdır. Sivas emîri “Horos Bey” demekle meşhûr Alâeddîn Ali Bey bin Mehmed Bey bin Eratna Hân’ın mahdûmudur. Pederinin irtihâlinde küçük olduğundan buna vesâyetle Kadı Burhâneddîn Ahmed Kayserî, hâkim-i Sivas oldu.
785’de Kadı Burhan’ın gadri hissedildiğinden kaçıp Amasya hükümdârı Emîr Fahreddîn Ahmed Çelebi’ye ilticâ etdi. Amasya, Osmanlı pâdişâhlarına arz-ı inkıyâd etdikde ağır zeâmetle kayrıldı. 804’de Timur harbinde gâib oldu. Ümerâdan olup Zile emîri idi. Mahdûmu Ca’fer Bey’dir. [235]
Sivaslıdır. Sivas emiri, "Horos Bey" diye tanınan Alâeddin Ali Bey'in oğludur; Ali Bey, Mehmed Bey'in, Mehmed Bey de Eretna Han'ın oğluydu. Babası öldüğünde küçük olduğu için ona vasilik eden Kadı Burhâneddin Ahmed Kayserî, Sivas'ın hâkimi oldu.
785'te [1383-84] Kadı Burhan'ın haksızlığı hissedilince kaçıp Amasya hükümdarı Emir Fahreddin Ahmed Çelebi'ye sığındı. Amasya Osmanlı padişahlarına boyun eğince büyük bir zeametle (geniş bir askerî gelir tahsisiyle) ödüllendirildi. 804'te [1401-02] Timur savaşında kayboldu. Emirlerdendi ve Zile emiriydi. Oğlu Ca'fer Bey'dir.
Maddede sayılan Eratna Han, Anadolu'da 1335'ten 1381'e kadar Sivas ve Kayseri merkezli bir beylik kuran Alâeddin Eretna'dır. Eretna 1352'de Kayseri'de öldü. Yerine geçen oğlu Mehmed Bey 1365 Ekim'inde, memnun olmayan devlet adamları tarafından Sivas'ta öldürüldü. Onun yerine yaşı on üç olan oğlu Ali Bey, Alâeddin unvanıyla hükümdar ilân edildi. Hüsameddin'in Esen Bey'in babası olarak andığı kişi budur. Ali Bey'in döneminde devlet otoritesi kurulamadı; Amasya'da Hacı Şadgeldi, Sivas'ta Hacı İbrahim, Tokat'ta Şeyh Necib gibi emirler kendi başlarına davranmaya başladı. Kadı Burhâneddin 1378'de vezirliğe yükseldi ve Ali Bey'e Amasya, Niğde, Aksaray gibi yerlere sefer önerdi. Ali Bey ikinci Amasya seferi sırasında veba salgınına yakalanarak 782'de (1380) öldü ve Kayseri'de Köşkmedrese avlusundaki kümbete gömüldü.
Hüsameddin'in "babasının ölümünde küçüktü, Kadı Burhâneddin vasi oldu" cümlesi bu tarihî çerçeveyle uyuşur. Eretnaoğulları kayıtlarına göre Ali Bey'in yerine yedi yaşındaki oğlu II. Mehmed tahta çıkarıldı; Selçuklu soyundan Kılıcarslan nâib seçildi, bu kişi 1381'de elenince Kadı Burhâneddin kendisi nâib oldu ve aynı yılın sonbaharında sultanlığını ilân ederek Eretnaoğulları hâkimiyetine son verdi. Hüsameddin'in "Esen Bey" dediği kişinin bu II. Mehmed ile aynı olup olmadığı okunan kaynaklarda belirtilmez. Okunan Eretnaoğulları kaydında "Esen" adı geçmediği için bu eşleştirme yalnızca bir çıkarımdır; "Horos Bey" lakabının dayanağı da bulunamadı. Hüsameddin'in kullandığı "Sivas emiri" nitelemesi ise yerinde görünür, çünkü Ali Bey Sivas'ta hüküm sürmüştür.
Esen Bey'in 785'te (1383-84) Amasya'ya kaçması anlaşılır bir tercihtir. Amasya emiri Hacı Şadgeldi, Kadı Burhâneddin'in en büyük rakiplerinden biriydi. Şadgeldi 783 Ramazanı'nda (1381) Tokat'ta Kadı Burhâneddin'e yenilip öldürüldü. Amasya'daki emirlik oğlu Ahmed'e geçti; Hüsameddin'in "Emir Fahreddin Ahmed Çelebi" dediği kişinin bu Ahmed olduğu düşünülebilir, ama bu da bir çıkarımdır. Amasya emirliğinin 805'te (1403) sona erdiği bildirilir. Hüsameddin'in "Amasya Osmanlı padişahlarına boyun eğdikte" ifadesi bu geçişe işaret eder; Esen Bey'e verilen ağır zeametin de bu sırada verildiği düşünülebilir. Hangi padişah zamanında verildiği ve zeametin yeri metinde yazılı değildir. Esen Bey'in sonunun, 804'teki (1401-02) "Timur harbi"nde kayıplara karışmak olarak verilmesi dikkat çekicidir; Esen Bey'in hangi birlikte, hangi çatışmada bulunduğu belirtilmemiştir.
Hüsameddin Esen Bey'i Zile emiri olarak anar. Zile, Eretna'nın hâkimiyetindeki yerler arasında sayılır; ancak Esen Bey'in Zile'de ne zaman ve hangi yetkiyle bulunduğuna dair okunan kaynaklarda bir kayıt yoktur. Oğlu Ca'fer Bey hakkında da başka bilgiye rastlanmadı. Eretna'nın oğullarından biri de Ca'fer adını taşır, fakat ikisi arasında bir bağ kurmak için kaynak yoktur.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.