AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Evhadüddîn Mehmed Çelebi-Mevlânâ eş-Şeyh

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 369 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Hankâh-ı Mes’ûdî şeyhi olup Hacı Kutluşâh devrinde [347] iştihâr ve Hacı Şâdgeldi Paşa devrinde irtihâl etdi. Âlim, zâhid idi. Amasya’da türbesi ve vakfı olduğu kuyûd-i vakfiyeden anlaşıldı. Ancak ne türbesi ne vakfiyesi bir türlü bulunamadı.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Hankâh-ı Mes'ûdî şeyhi olup Hacı Kutluşâh döneminde ün kazandı, Hacı Şâdgeldi Paşa döneminde öldü. Âlim ve zâhid (dünya zevklerinden uzak duran) bir kimseydi. Amasya'da türbesi ve vakfı olduğu vakıf kayıtlarından anlaşıldı. Ancak ne türbesi ne de vakfiyesi bir türlü bulunamadı.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • hankâh: derviş yurdu, tekke
  • iştihâr: ün kazanma
  • irtihâl: ölüm, dünyadan göçme
  • zâhid: dünya zevklerinden el etek çekmiş, dindar kimse
  • kuyûd-i vakfiye: vakıf kayıtları

Hankâh-ı Mes'ûdî

Hüsameddin'e dayanan anlatıya göre Hankâh-ı Mes'ûdî, Anadolu Selçuklu sultanı I. Mesud (1116-1155) tarafından Horasan erenleri için yaptırılmıştır. Babaî isyanı sırasında Babaîlerin eline geçince kapatılmış, uzun süre kapalı kaldıktan sonra yeniden açılmış ve 1300 yılları dolayında yönetimi Âşık Paşa'ya verilmiştir. Bu anlatı Hüsameddin'e dayandığından başka bir kaynakla sınanması gerekir. Mesud'un kendi türbesi Konya'da Alâeddin Camii avlusundadır; türbesinin Amasya yakınında olduğu söylentisi doğru kabul edilmez. Amasya Müzesi bahçesindeki, eyvan tipli, XII. yüzyıla tarihlenen türbe halk arasında Sultan Mesud'a mal edilir; bu nispetin gerçekliği kuşkuludur.

Hankâhın bugünkü yeri bu araştırmada tespit edilemedi. Amasya'daki tekkeleri konu alan bir yüksek lisans tezi, şehrin ilk tekkesinin Anadolu Selçukluları zamanında yapıldığını ve bu tür hankâhların Orta Asya'dan gelen dervişlere bırakıldığını belirtir; tezin metni incelenmediği için bu hankâha dair ayrıntılara bakılamadı.

Hacı Kutluşah ve Hacı Şadgeldi Dönemi

Kutluşahlar, 1340'ta Amasya'da kurulan bir beyliktir ve adını kurucusu Hacı Kutluşah'tan alır. Hacı Şadgeldi, Kutluşah'ın oğludur ve 1359'dan ölümüne, yani 1381'e kadar Amasya emiri olarak kalmıştır. Evhadüddin Mehmed Çelebi'nin ün kazandığı dönem Kutluşah'ın, öldüğü dönem Şadgeldi'nin emirliğine denk gelir. İki dönem birlikte alındığında şeyhin etkin olduğu yıllar kabaca 1340 ile 1381 arasına sığar. Hüsameddin kesin yıl vermediği için bu sınırlar bir çıkarımdır.

Türbe ve Vakfiyenin Bulunamayışı

Hüsameddin, şeyhin Amasya'da türbesi ve vakfı bulunduğunu vakıf kayıtlarından çıkarır, ama ne türbeyi ne vakfiyeyi bulabildiğini açıkça yazar. Hüsameddin aynı hankâhın şeyhi olarak Âşık Paşa'yı da anar (bu cildin 398. maddesi). Evhadüddin Mehmed Çelebi hakkında yapılan aramalarda başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 369–369. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

Resmî kaynaklar

  • "Sultan Mesut Türbesi", Kültür Portalı (Amasya gezilecek yerler)

Diğer kaynaklar

7. Cilt içindekiler