Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 368 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ
Amasyalıdır. Abdülkerîm Çelebi mahdûmu olup ulemadan tahsîl-i ulûm ederek ders-i âm oldu. Amasya’da vâlî iken Sultân Bâyezîd-i Sânî’ye eş’âr ve kasâid takdîm ederek kurbiyyet kazandı.
883 sadmesinden bu da müteessir olup Tokat’a müderris olarak gönderildi. Ba’dehû kadı olup 890 sâlinden sonra vefât etdi. Fâzıl, şâir, müeddeb bir zât idi. Hüsâmeddîn Temennâyî Vakfiyesi’nde şâhid sıfatıyla imzâsı görüldü.
Amasyalıdır. Abdülkerîm Çelebi'nin oğludur. Âlimlerden ilim öğrenerek ders-i âm (herkese açık ders verme yetkisini taşıyan hoca) oldu. Sultan II. Bayezid Amasya'da vali iken ona şiirler ve kasideler sunarak yakınlığını kazandı.
883 [1478-79] sarsıntısından o da etkilenip Tokat'a müderris olarak gönderildi. Sonra kadı olup 890'dan [1485-86] sonra vefat etti. Bilgili, şair ve edepli bir kimseydi. Hüsâmeddîn Temennâyî Vakfiyesi'nde şahit olarak imzası görüldü.
Şehzade Bayezid, yedi yaşında iken Amasya sancak beyliğine gönderildi ve 1454 dolaylarından 1481'de babası Fâtih Sultan Mehmed'in ölümü üzerine tahta geçmek için şehirden ayrılışına kadar burada kaldı. Bu yıllarda çevresine sanatkârları topladı; Çandarlı İbrahim ile Yahya Paşa gibi deneyimli devlet adamları ona lala olarak verildi, hat dersini de Amasyalı Şeyh Hamdullah'tan aldı. Pîr Hasan Çelebi'nin şehzadeye kaside sunarak yakınlık kazanması, Hüsameddin'in anlatışıyla bu çevreye girdiğini gösterir. Şehzadenin yakın çevresinden bir başka Amasyalı, Müeyyedzâde Abdurrahman Efendi'nin babası, 1461'de şehzadenin nişancısı olmuştu; şair Mihrî Hatun da aynı şehirde yaşıyordu.
Metin, "883 sadmesi" derken hangi olayı kastettiğini söylemez. Bayezid'in Amasya dönemine ait kaynaklarda hemen hemen aynı yıllara düşen bir olay anlatılır: Fâtih, şehzadeyi içkiye ve eğlenceye alıştırmakla suçlanan Hızır Paşazâde Mahmud ile Müeyyedzâde Abdurrahman'ın öldürülmesini emretmiş; Bayezid musâhiplerini korumuş, Müeyyedzâde de Halep'e kaçmıştır (884 [1479]). Pîr Hasan Çelebi'nin şehzadenin çevresinden uzaklaşıp Tokat'a müderris gönderilmesinin bu olayla ilgili olabileceği bir çıkarımdır; hiçbir kaynakta böyle bir bağ kurulmaz. Hüsameddin'in verdiği 883 ile kaynakların 884'ü arasında yaklaşık bir yıl fark vardır.
Pîr Hasan Çelebi'ye ait şiir ya da hayatına dair başka bir kayıt, yapılan aramalarda bulunamadı. Enverî mahlasıyla en çok bilinen şair, Horasan'da doğan, ölümü 585 [1189] olarak verilen (tarih kesin değildir) Fars kaside ustası Evhadüddin Enverî'dir; Amasyalı Pîr Hasan Çelebi'yle bir ilgisi yoktur. Başlıktaki "Şeyhîzâde" lakabının babasının şeyhliğinden mi geldiği de belli değildir; bunu kaynaklar doğrulamaz.
İmzasının görüldüğü Hüsâmeddîn Temennâyî Vakfiyesi'ne ulaşılamadı. "Temennâyî" nisbesi, Amasya'da Temenna adıyla anılan semte işaret ediyor olabilir; Hüsameddin 3. ciltte de Temennâ Mahallesi'ni anar ve bugün Fethiye Mahallesi'nde, 15. yüzyıla tarihlenen bir Temenna Mescidi kayıtlıdır. Ancak mescidin kitabesi ve vakfiyesi yoktur; vakfiye sahibiyle bağlantı çıkarımdan öteye geçmez.
Birincil kaynaklar
Akademik çalışmalar
Resmî kaynaklar