AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Enîs Bey-Yörgüç Paşazâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 369 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasyalıdır. Abdullah Bey bin Alî Bey bin Yörgüç Paşa mahdûmu ve İskender Bey’in birâderidir. Züamâdan olup ibtidâ Amasya vâlîsi Şehzâde Sultân Ahmed Ümerâsı’ndan iken Sultân Selîm Hân’a intisâb ederek cülûsunda mîrlivâ olduğu hâlde Îrân Harbi’ne gitdi. 920’de Çaldıran Harbi’nde şehîden vefât etdi. Mahdûmu Mehmed Bey’dir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. Yörgüç Paşa'nın oğlu Ali Bey'in oğlu Abdullah Bey'in oğludur ve İskender Bey'in kardeşidir. Zeâmet sahiplerinden olup önce Amasya valisi Şehzade Sultan Ahmed'in beyleri arasında iken Sultan Selim Han'a bağlandı. Selim'in tahta çıkışında sancak beyi olarak İran seferine gitti. 920'de [1514-15] Çaldıran Savaşı'nda şehit olarak vefat etti. Oğlu Mehmed Bey'dir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • mahdûm: oğul
  • birâder: kardeş
  • züamâ: zeâmet sahipleri; yüksek gelirli askerî dirlik sahibi kimseler
  • ümerâ: beyler, üst düzey komutanlar
  • intisâb: bağlanma, birinin hizmetine girme
  • cülûs: padişahın tahta çıkışı
  • mîrlivâ: sancak beyi
  • Îrân Harbi: İran seferi, yani Safevîlere karşı yapılan sefer
  • şehîden vefât: şehit olarak ölme

Yörgüç Paşa Soyundan Üç Madde

Hüsameddin aynı cildin 62. ve 99. maddelerinde, "Abdullah Bey bin Ali Bey bin Yörgüç Paşa" soy zincirini veren iki kişiyi daha anar. Biri Trabzon beyi İshak Bey, öteki Niğde sancağı beyi İskender Bey'dir. Üçünün de 920'de Çaldıran'da şehit düştüğü yazılır. İskender Bey'in maddesinde babasının "Abdî Bey demekle meşhur Abdullah Bey" olduğu belirtilir. Aynı ciltte İskender adlı pek çok bey bulunduğundan Enîs Bey'in kardeşinin bu madde olduğu yalnızca soy zincirinin birliğinden çıkarılır; metin bunu açıkça söylemez. İshak Bey için kardeşlik bağı yazılmaz; baba adı ortaktır.

Ali Bey adlı bir oğul, Yörgüç Paşa'nın çocukları arasında sayılanlar içinde yer almaz: Rum beylerbeyi ve II. Murad'ın lalası olan Yörgüç Paşa 1442'de ölmüş, Hızır, Yûnus ve Mustafa adlı oğulları ile Sitti ve Hundi Hatun adlı iki kızı kaydedilmiştir. Hızır ile Mustafa'nın Varna Muharebesi'nde şehit düştüğü bilinir. Ali Bey'in kimliği ve Yörgüç Paşa'yla bağı bu araştırmada doğrulanamadı.

Şehzade Ahmed'den Selim'e

Metindeki "Şehzâde Sultân Ahmed", II. Bayezid'in oğlu ve Yavuz Selim'in ağabeyidir. Babasının ihtiyarlığında tahta en güçlü aday olarak görülen Ahmed Amasya'da bulunuyordu. Selim ise Trabzon'da sancak beyiydi ve oradaki idarecilik yılları ona geniş bir tecrübe kazandırdı. Hüsameddin'in 62. maddede İshak Bey için yazdığına göre, bu aileden bir bey 913'te [1507-08] Trabzon'a, Selim'in yanına geçmişti. Enîs Bey'in Ahmed'in çevresinden ayrılıp Selim'e bağlanması, bu ortama uyar; ne zaman ve neden ayrıldığı metinden anlaşılmaz.

Selim 24 Nisan 1512'de tahta çıktı. Ahmed ile mücadele, 15 Nisan 1513'te Yenişehir ovasında Ahmed'in yenilip yakalanması ve öldürülmesiyle sonuçlandı. Hüsameddin'in "cülûsunda mîrlivâ olduğu hâlde" sözü, Enîs Bey'in sancak beyliği rütbesini Selim'in tahta çıkışında aldığını ya da o sırada o rütbede bulunduğunu söyler; hangisi olduğu açık değildir.

Çaldıran'da Şehit Düşen Sancak Beyleri

Çaldıran Savaşı 23 Ağustos 1514'te yapıldı. Savaşta Osmanlılardan Rumeli beylerbeyi ile on sancak beyinin hayatını kaybettiği bildirilir. Enîs Bey'in "920'de şehit" olduğu yolundaki kayıt, hicrî yılın Mart 1514'ten Mart 1515'e düşmesi dolayısıyla bu savaşın yılıyla uyuşur. Adı geçen on sancak beyinin kimler olduğu aranan kaynaklarda sayılmadığı için Enîs Bey'in bunlardan biri olup olmadığı doğrulanamadı. Oğlu Mehmed Bey için başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 369–369. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

7. Cilt içindekiler