Amasyalıdır. Üçler Mahallesi ahâlîsinden Osmân Ağa bin Mehmed Ağa’nın mahdûmudur. 1278’de doğdu. Amasya’da mukaddimât-ı fünûnu mekteb ve medresede görüp İstanbul’a gitdi. Ayasofya Medresesi’nde ikâmet etdi.
Ayasofya Câmi-i ders-i âmlarından tahsîl-i ulûm etdiği esnâda dârü’l-mu’allimîne girip mekteb ve medrese tahsîlini ikmâl etdikten sonra şehâdet-nâme alıp 1306’da Bandırma kazâsı Rüşdiye Mektebi’ne mu’allim oldu.
Orada on iki yıl îfâ-yı vazife-i ta’lîm etdikten sonra 1318’de İnegöl kazâsı Mekteb-i Rüşdiye mu’allimliğine nakl edilip orada beş yıl ta’lîm-i sıbyân ile iştigâl ederek 1323 senesi zilka’desinde vefât etdi. Âlim, halûk, me’ârif-âşinâ bir zât idi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Üçler Mahallesi halkından, Mehmed Ağa oğlu Osman Ağa'nın oğludur. 1278'de [1861-62] doğdu. Amasya'da fenlere giriş niteliğindeki ilk dersleri mektepte ve medresede gördükten sonra İstanbul'a gitti ve Ayasofya Medresesi'nde kaldı.
Ayasofya Camii'nin herkese açık derslerinde ilim tahsil ettiği sırada öğretmen okuluna (dârülmuallimîn) girdi. Mektep ve medrese öğrenimini tamamladıktan sonra diploma alarak 1306'da [1888-89] Bandırma kazası Rüşdiye Mektebi'ne öğretmen oldu.
Orada on iki yıl öğretmenlik görevini yürüttükten sonra 1318'de [1900-01] İnegöl kazası Rüşdiye Mektebi öğretmenliğine nakledildi. Orada beş yıl çocukların eğitimiyle uğraştı ve 1323 yılı zilkadesinde [1905-06] öldü. Âlim, yumuşak huylu, eğitime ve öğretime gönül vermiş bir kimse idi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mukaddimât-ı fünûn: fenlere (bilimlere) giriş niteliğindeki ilk dersler
- ders-i âm: camide verilen, herkese açık ders
- dârü'l-mu'allimîn: öğretmen okulu
- şehâdet-nâme: diploma, öğrenim belgesi
- mekteb-i rüşdiye: ilkokulun üstündeki, orta dereceli okul
- ta'lîm-i sıbyân: küçük çocukların eğitimi
- halûk: yumuşak huylu, iyi ahlaklı
- me'ârif-âşinâ: eğitim ve öğretimi seven, ona yakın olan
Öğretmen Okulu ve Rüşdiye
Maddede anlatılan yol, medrese geleneğiyle yeni tip okulların yan yana yürüdüğü bir dönemi gösterir. Eyyûb Sabri önce Ayasofya'daki cami derslerine devam etmiş, ardından rüşdiye öğretmeni yetiştiren bir okula geçmiştir. Osmanlı'da bu amaçla ilk öğretmen okulu 16 Mart 1848'de İstanbul'da Fatih semtinde dârülmuallimîn adıyla açılmış, ilk müdürü Ahmed Cevdet (Paşa) olmuştur. Taşrada ise 1882'den itibaren Amasya'nın da aralarında bulunduğu çeşitli vilayet merkezlerinde dârülmuallimîn açılmasına devam edilmiştir. Hüsameddin'in sözünü ettiği okulun hangisi olduğu metinden anlaşılmaz; İstanbul'da bulunduğu düşünüldüğünde ilk akla gelen İstanbul'daki okuldur, ancak bu bir çıkarımdır.
Rüşdiye mektepleri sıbyan (mahalle) mektebinin üzerinde yer alan orta dereceli okullardı. İlk rüşdiye 1847'de İstanbul'da açılmış, 1869 tarihli Maârif-i Umûmiyye Nizamnâmesi nüfusu 500 haneyi aşan her yerleşim biriminde bir erkek rüşdiyesi kurulmasını, öğretim süresinin ise sıbyan mektebi üzerine dört yıl olmasını öngörmüştür. Bandırma ve İnegöl rüşdiyeleri bu düzenin Marmara bölgesindeki halkalarıdır.
Hüsameddin'in Verdiği Tarihler
Maddedeki tarihler kendi içinde tutarlıdır. 1306'da başlayan Bandırma görevi on iki yıl sürünce 1318'e, ardından İnegöl'de geçen beş yıl 1323'e varır. Bu, miladî olarak yaklaşık 1888-89 ile 1905-06 arasında on yedi yıllık bir öğretmenlik demektir. Doğum yılı 1278 [1861-62] alındığında ölüm yaşı kırk dört dolayındadır (hesaplamadır).
Eyyûb Sabri'nin ailesine, "Pelidzâde" lakabına ve görev yaptığı okullardaki kayıtlarına dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 388. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
- Cemil Öztürk, "Dârülmuallimîn", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 8, İstanbul 1993, s. 551-552. https://islamansiklopedisi.org.tr/darulmuallimin
- Cemil Öztürk, "Rüşdiye", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 35, İstanbul 2008, s. 300-303. https://islamansiklopedisi.org.tr/rusdiye