Eyyûb Ağa-Seydîzâde

Günümüz Türkçesiyle

Merzifonludur. Teberrükzâde Şemseddîn Çelebi vakfına mütevelli olan Alî Efendi'nin oğludur; Alî Efendi, Eyyûb Ağa'nın, o da Seydî Çelebi'nin oğludur. Babasının 1216'daki [1801-02] ölümünde mütevelli olup Merzifon ileri gelenleri arasına girdi. 1248'de [1832-33] ölünce mütevellilik, oğulları Mehmed ve Alî Ağalara ve Feyzullâh Ağa oğlu Sa'dullâh Efendi'ye kaldı. 1255'te [1839-40] Mehmed Ağa ve 1281'de [1864-65] Alî Ağa ölünce mütevellilik tek başına Hâfız Hasan Efendi'ye verildi.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

• mütevellî: vakfı yöneten kişi
• tevliyet: mütevelli olma, vakıf yöneticiliği
• eşrâf: ileri gelenler
• müstakillen: tek başına, ortaksız
• Çelebi: bu bağlamda saygın, okumuş kişilere verilen unvan

Aynı Zincirin Bir Halkası

Madde, aynı sayfadaki öteki "Eyyûb Ağa-Seydîzâde" maddesinde anlatılan mütevelli zincirinin ikinci yarısını verir. Oradaki Alî Efendi'nin oğlu Eyyûb, burada başlıktaki Eyyûb Ağa'dır; babasının 1216'daki ölümünde, kardeşi Feyzullâh ile birlikte mütevelli olmuş, 1248'de ölmüştür. Ondan sonra mütevellilik oğulları Mehmed ve Alî Ağalarla Feyzullâh Ağa'nın oğlu Sa'dullâh Efendi arasında paylaşılmış, bu paylaşım Alî Ağa'nın 1281'deki ölümüne dek sürmüştür. Dolayısıyla vakıf, 1281'e kadar iki kolun ortaklığında yönetilmiş, ondan sonra Sa'dullâh Efendi'nin oğlu Hâfız Hasan Efendi'ye geçmiştir. Öteki madde de aynı Hâfız Hasan Efendi'nin 1294'te [1877-78] öldüğünü ve yerine oğulları Mehmed ile Mustafa Efendilerin geçtiğini yazar; iki madde burada birbirini tamamlar.

Teberrükzâde Maddesiyle Karşılaştırma

Hüsameddin aynı zinciri "Teberrük Çelebi" maddesinde de verir ve bu kayıt bu maddeden bazı noktalarda ayrılır. O maddede 1248'de ölen mütevelli "Ahmed Efendi" adıyla anılır; bu maddede aynı yılda ölen kişi Eyyûb Ağa'dır. İkisinin de ardıllarının Mehmed ve Alî Efendiler ile Feyzullâh'ın oğlu Sa'dullâh olması, aynı kişinin iki ayrı adla anıldığını düşündürür; bu bir çıkarımdır. Başka ayrımlar da vardır: Teberrük Çelebi maddesinde 1255'te ölen kişi Sa'dullâh Efendi, Mehmed Efendi ise 1285'te ölür; bu maddede 1255'te ölen Mehmed Ağa'dır ve Sa'dullâh'ın ölümü hiç anılmaz. Alî Efendi'nin ölümü bu maddede ve öteki Seydîzâde maddesinde 1216, Teberrük Çelebi maddesinde 1221'dir. Ortak nokta, Alî Ağa'nın 1281'de ölmesi ve tevliyetin sonunda Hâfız Hasan Efendi'de toplanmasıdır. Ayrımların hangisinin doğru olduğu vakıf kayıtlarına bakılmadan belirlenemez.

Vakıf ve Şehir

Teberrükzâde vakfının nelerden oluştuğu bu maddede yazılı değildir; Hüsameddin başka maddede Şemseddîn Ahmed Çelebi'nin Merzifon'daki emlâkini vakfettiğini söyler. Mehmet Öz'e göre Merzifon, medreseleri, camileri, mescitleri, tekke ve türbeleri ve çeşitli hayır kuruluşlarıyla biçimlenmiş bir şehirdi; vakıfların şehir hayatındaki bu rolü sonraki yüzyıllarda da sürmüştür. Mütevelli zincirinin 19. yüzyılın ortasından sonrasına dek kesintisiz izlenebilmesi bu sürekliliğin bir örneğidir. Vakfın bugünkü durumuna ve Hâfız Hasan Efendi'nin soyuna ilişkin okunan kaynaklarda kayıt bulunamadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

• Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 388. amasya.bel.tr
• Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, aynı baskı, 7. Cilt, s. 387 (önceki "Eyyûb Ağa-Seydîzâde" maddesi); 8. Cilt, "Teberrük Çelebi-Mevlânâ" maddesi.

Akademik çalışmalar

• Mehmet Öz, "Merzifon", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 29, Ankara 2004, s. 243-245. https://islamansiklopedisi.org.tr/merzifon