Amasyalı Süleyman’ın oğludur. Amasya’nın ulemâ ve urefâsından tahsîl-i ma’ârif ederek vâlî Şehzâde Sultân Mustafa’nın küttâb-ı dîvânı zümresine iltihâk etdi. 960’ta müşârün-ileyhin şehîden vefâtı üzerine bir müddet Amasya evkâf-ı sultâniyyesi kâtibi oldu.

965’de Amasya vâlîsi olup gelen Şehzâde Sultân Bâyezîd bunun hüsn-i hattını ve lutf-ı tab’ını takdîr ederek kendisine dîvân kâtibi ta’yîn etdi. Bundan dolayı 966’da habs u tazyîke giriftâr oldu. Sonra bî-günâh olduğu tebeyyün etmekle 967’de kurtuldu.

968’de bu vartaya giriftâr olan es-Şeyh Îcâdî Efendi ile Hicâz’a gidip avdette Amasya’ya geldi. Kibâr evlâdına ta’lîm-i hutût ü ma’ârif ile dem-güzâr olup 974’de Amasya vâlîsi olan Şehzâde Sultân Murad’ın nâ’il-i teveccühâtı olduğundan sânîyen Sultân Bâyezîd imâreti evkâf kâtibi oldu. [269]

982 senesi ramazânında tahta cülûs eden Sultân Murâd Han-ı Sâlis’in zamânında Amasya sancâğı muhassıl-ı emvâli, ba’dehû Sivas defterdârı oldu. Ba’dehû ma’zûlen Amasya’da ikâmet edib 1005 hudûdunda vefât etdi. Kâtib, şâir hattât-ı meşhûr olup hikâyât ü emsâlde bî-nazîr idi. “Hâfız Cîlânî” denirdi.

998’de yazdığı En’âm-ı şerîfi sonunda“ketebehü el-fakîrü’l-hakîr Mehmed bin Süleyman el-Amasî eş-Şehîr bi-Hâfız” diye imzâsı ve defâtir-i mâliye ve vakfiyede kuyûdu görüldü. Boyu uzun, endâmı mütenâsib olduğu münâsebetle “Hâfız Cîlânî” dendi. Mahdûmu Alî Çelebi ve tilmizi Fazlullâh Paşa’dır.

Müstakîmzâde Süleyman Sa’deddîn Efendi “Tuhfe”sinde diyor ki: “Mehmed bin Süleyman: Cîlânî olup el-hakk tarîka-i şeyhin vâhid ke’l-elfi ve üstâdânın binde bir gelen sâhib-i mi’e veya elfi olup ma’rifetin cîlî-i cîlîsi ve belki Cîlânî-i zamânı idi. Bin bir târîhinde yazdığı mushaf-ı şerîfi ziyâret olunup ocak şâkirdânından olmağla Şükrullâh Halîfe telâmizesinden olmak iktizâ eder.” [270]

Hâlbuki müşârün-ileyhin üstâdı 941’de vefât eden Amasyalı hattât-ı meşhûr Ebu’l-fazl Mehmed Efendi’dir. Bunu kendi kalemiyle tasrîh etmişdir. Hîn-i vefâtında yaşı doksanı geçkin idi. Amasya’da esâtize-i hattdan ve şu’arâdan olduğunu Müderris Abdî Efendi tezkiresinde yazıyor.