Köprülüdür. Oranın eşrâfından el-Hâc Ahmed Ağa’nın oğludur. Köprü a’yânından Ulu Ya’kûbzâde el-Hâc Ömer Bey’e intisâb ederek teayyün ve Rus muharebesinde fedâkârâne harb edib ibrâz-ı şecâ’atle avdetde Köprü voyvodası oldu. 1235 sâline doğru vefât [203] etdi. Yerini birâderi el-Hâc Mehmed Emîn Ağa tutdu. Müdebbir, şeci’, cesûr, hânedan bir kimse idi.
Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
İbrâhim Ağa-Danacıoğlu el-Hâc
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 70 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU
Özgün Metin
Araştırma Makalemiz
Editör: Mevlüt Erdem Öztürk
Günümüz Türkçesiyle
Köprülüdür. Oranın eşrafından Hacı Ahmed Ağa'nın oğludur. Köprü ayanından Ulu Ya'kûbzâde Hacı Ömer Bey'e bağlanarak ileri gelenler arasına girdi; Rus savaşında canını esirgemeden çarpışıp yiğitlik gösterdi ve dönüşünde Köprü voyvodası oldu. 1235 [1819-20] yılına doğru öldü. Yerini kardeşi Hacı Mehmed Emîn Ağa aldı. Tedbirli, yiğit, cesur ve köklü bir aileden gelen bir kimseydi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- eşrâf: bir yerin ileri gelen aileleri
- intisâb: bir büyüğe bağlanma, onun adamı olma
- teayyün: ileri gelenler arasına girme, itibar kazanma
- fedâkârâne: canını esirgemeden
- ibrâz-ı şecâ'at: yiğitlik gösterme
- voyvoda: bir kazanın vergilerini toplayan ve yönetimini yürüten görevli
- müdebbir: tedbirli, işini bilen; şecî': yiğit
- hânedan: köklü, soylu aileden gelen
Köprü Voyvodalığı
Maddede geçen Köprü, Osmanlı döneminde Amasya sancağına bağlı bir kaza olan ve 1925'te Samsun'a bağlanan bugünkü Vezirköprü'dür. Bu cildin 233. maddesinde anlatılan Hacı Kâsımzâde İbrâhim Ağa gibi Danacıoğlu İbrâhim Ağa da kasabanın eşrafından gelir, bir ayana bağlanarak yükselir, savaşa katılıp ün kazandıktan sonra Köprü voyvodası olur. İki madde birlikte okunduğunda, XVIII. yüzyılın sonu ile XIX. yüzyılın başında Köprü voyvodalığının kasabanın birkaç ayan ailesi arasında el değiştirdiği görülür.
Yücel Özkaya, sancak beyinin vekili olarak vergileri toplayan görevlilere bazen voyvoda da denildiğini, XVIII. yüzyılda bu tür görevlerin büyük ölçüde yerli hanedanların eline geçtiğini belirtir. Özcan Mert de belgelerde voyvoda, mütesellim ve muhassıl olarak görülen yerli hanedanların aynı zamanda ayan diye anıldığını yazar. Danacıoğlu İbrâhim Ağa'nın voyvodalığının ölümünden sonra kardeşi Hacı Mehmed Emîn Ağa'ya geçmesi, bu görevin aile içinde sürdürülmesinin bir örneğidir.
Metin hangi Rus savaşının kastedildiğini belirtmez. III. Selîm devrinde 1806'da Rusya ile yeniden savaş durumu ortaya çıkmıştır; İbrâhim Ağa'nın 1235 civarındaki ölümünden önce katıldığı savaşın bu olması muhtemeldir, ancak bu bir çıkarımdır. İbrâhim Ağa'nın bağlandığı Ulu Ya'kûbzâde Hacı Ömer Bey, babası Hacı Ahmed Ağa ve kardeşi Hacı Mehmed Emîn Ağa hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 70. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
- Yücel Özkaya, "Mütesellim", TDV İslâm Ansiklopedisi (islamansiklopedisi.org.tr/mutesellim).
- Özcan Mert, "Âyan", TDV İslâm Ansiklopedisi (islamansiklopedisi.org.tr/ayan).
- Kemal Beydilli, "Selim III", TDV İslâm Ansiklopedisi (islamansiklopedisi.org.tr/selim-iii).
Resmî kaynaklar
- T.C. Vezirköprü Kaymakamlığı, "Vezirköprü'nün Tarihçesi" (vezirkopru.gov.tr).