AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İbrâhim Efendi-Müftüzâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 71 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Hacıköylüdür. Gümüş Müftüsü el-Hâc İsmâil Efendi’nin mahdûmudur. Pederinden ve Amasya’da Payaslı el-Hâc Mehmed Efendi’den ikmâl-i tahsîl edib ders-i âm ve 1224’de pederinin medresesi müderrisi ve ba’dehû kadı oldu. Gümüş, Mecidözü vesâ’ir kasabâta kadı olup 1241’de vefât etdi. Âlim, sâlih idi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Hacıköylüdür. Gümüş müftüsü Hacı İsmâil Efendi'nin oğludur. Öğrenimini babasının ve Amasya'da Payaslı Hacı Mehmed Efendi'nin yanında tamamlayarak ders-i âm (halka açık ders okutan müderris) oldu; 1224 [1809-10] yılında babasının medresesine müderris, ardından da kadı oldu. Gümüş, Mecidözü ve başka kasabalarda kadılık yaptı ve 1241 [1825-26] yılında öldü. Bilgili ve dindar bir kişiydi.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • mahdûm: oğul
  • peder: baba
  • ikmâl-i tahsîl: öğrenimini tamamlama
  • ders-i âm: camide herkese açık ders okutmaya yetkili müderris
  • ba'dehû: bundan sonra
  • vesâ'ir kasabât: öteki kasabalar
  • âlim, sâlih: bilgili, dindar ve iyi huylu

Hacıköy ve Gümüş

Maddedeki "Hacıköy" bugünkü Gümüşhacıköy ilçesinin merkezidir; "Gümüş" ise ilçeye bağlı, adını eski gümüş madenlerinden alan Gümüş beldesidir. Osmanlı devlet salnamelerinde bölge uzun süre "Maden-i Sim Kazası" (gümüş madeni kazası) adıyla geçer; "Gümüşhacıköy" adı bir kaza adı olarak ilk kez 1302 [1885] tarihli devlet salnamesinde görülür. Hüsameddin'in "Gümüş müftüsü" ve "Gümüş kadısı" demesi, bu madenlik kazanın adıyla uyumludur. Gümüş beldesindeki Halîliye Medresesi 1413-1415 yılları arasında yapılmış, kubbeli avlusuyla Bursa'daki Lala Şahin Paşa Medresesi'nden başka örneği bulunmayan bir yapı olarak bilinir. Babası İsmâil Efendi'nin hangi medresenin sahibi ya da müderrisi olduğu metinde açıkça yazılmadığından, "babasının medresesi"nin Halîliye olup olmadığı bilinmemektedir.

Hocası Payaslı Hacı Mehmed Efendi

İbrâhim Efendi'nin Amasya'daki hocası Payaslı Hacı Mehmed Efendi, Hüsameddin'in kitabında sık geçen bir isimdir. Oğlu Abdülhalîm Efendi'nin maddesinde kendisi "esbak Amasya müftüsü" (eski Amasya müftüsü) diye anılır. Aynı hocanın Fetvâcızâde İbrâhim Efendi'yi ve Caniklizâde Abdülkâdir Efendi'yi de yetiştirmiş olması, on dokuzuncu yüzyılın ilk çeyreğinde çevre kasabaların ilim adamlarının Amasya'daki birkaç büyük hocanın etrafında toplandığını gösterir. İbrâhim Efendi'nin önce babasının medresesinde ders okutup sonra Gümüş ve Mecidözü gibi yakın kasabalarda kadılık etmesi, müderrislikten kadılığa geçen taşra âlimlerinin tipik yolunu izler.

Başka kaynaklarda Müftüzâde İbrâhim Efendi'nin kendisine dair bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Resmî kaynaklar

6. Cilt içindekiler