AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İbrâhim Çelebi-Cemâloğlu el-Hâc

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 29–30 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

[63] Amasyalıdır. Sivas’da medfûn Cemâleddîn İbrâhim Aksarayî evlâdından Mehmed Çelebi bin Alâeddîn Ali Çelebi bin Mevlânâ Fahreddîn İlyâs bin Mevlânâ Cemâleddîn İbrâhim Aksarayî oğludur. Kibâr-ı ulemâ ve a’yândan olup Şehzâde Sultân Alâeddîn Bey Amasya vâlisi oldukta mukarreblerinden oldu. 847 hudûdunda vefât etdi. Birâderi eş-Şeyh Ahmed Çelebi Bursa meşâyih-i kibârından idi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. Sivas'ta gömülü olan Cemâleddîn İbrâhim Aksarayî'nin soyundan gelir: Mehmed Çelebi'nin oğludur; Mehmed Çelebi, Alâeddîn Ali Çelebi'nin oğlu; o, Mevlânâ Fahreddîn İlyâs'ın oğlu; o da Mevlânâ Cemâleddîn İbrâhim Aksarayî'nin oğludur. Büyük âlimlerden ve şehrin ileri gelenlerinden olup Şehzade Sultan Alâeddîn Bey Amasya valisi olunca onun yakınlarından oldu. 847 dolaylarında [1443-44] öldü. Kardeşi Şeyh Ahmed Çelebi, Bursa'nın büyük şeyhlerindendi.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • medfûn: gömülü
  • evlâd: çocuklar, soy
  • kibâr-ı ulemâ: büyük âlimler
  • a'yân: bir yerin ileri gelenleri
  • mukarreb: yakın, huzura kabul edilen kimse
  • hudûd: sınır; tarihlerde "dolayları" anlamında kullanılır
  • meşâyih: şeyhler

Şehzade Alâeddîn Dönemi

Maddenin tek tarihli bilgisi, kişinin Şehzade Alâeddîn Ali Çelebi'nin Amasya valiliği sırasında onun yakınında bulunmasıdır. II. Murad'ın oğlu olan şehzade 1425'te Edirne'de doğmuş, Saruhan ve Amasya sancak beyliklerinde bulunmuştur. Kaynakların çoğu onun Amasya'ya 1440'ta, on beş yaşında atandığını yazar; o sırada hocası Hatîbzâde Tâceddîn İbrâhim Efendi'ydi. Lalası Yörgüç Paşa'nın 1441'de ölümü üzerine bu göreve Paşazâde Mehmed Efendi geldi. Şehzade 1443'te Karamanoğulları ile yapılan savaştan dönerken Bursa yakınlarında at sürerken geçirdiği bir kaza sonucu öldü ve Bursa'da Muradiye Külliyesi'ne gömüldü. Hüsameddin'in verdiği 847 tarihi bu ölüm yılına denk gelir; kişinin şehzadeyle birlikte ya da onun ölümü sıralarında vefat ettiği düşünülebilir, ancak metin bunu söylemez.

Soy Zinciri Üzerine

Soy zincirinde anılan Mevlânâ Fahreddîn İlyâs ve Cemâleddîn Aksarayî adları, Amasya'nın ilim tarihinde bilinen isimlerdir. Aksarayî'yi anlatan kaynaklar onun Amasya'da Fahreddîn İlyâs Rûmî'den okuduğunu, kadılık ve müderrislik yaptığını, 1388'de (791) Aksaray'da öldüğünü ve orada kendi zaviyesine gömüldüğünü yazar. Bu kayıtlarda adı Muhammed olarak geçer. Hüsameddin ise "İbrâhim" adını verir ve mezarının Sivas'ta olduğunu söyler. Aynı kişinin mi, yoksa aynı lakabı taşıyan iki ayrı âlimin mi söz konusu olduğu, elimizdeki kaynaklardan anlaşılamadı. Hacı Şadgeldi'nin de eğitimini Amasya'da Fahreddîn İlyâs'tan aldığı yazılır; bu, adı geçen hocanın şehirdeki yerini gösterir.

Başlıktaki "Cemâloğlu" adı da Aksarayî soyuna işaret eder. Amasya Halvetîlerinin tanınmış simalarından Cemâl-i Halvetî'nin (Çelebi Halife) soyunun Cemâleddîn İbrâhim Aksarayî'ye uzandığı yazılır; Cemâlî ailesi olarak anılan bu çevre, Amasya ve Aksaray'ı birbirine bağlayan bir ilim ve tarikat ağını gösterir.

Maddenin kahramanı İbrâhim Çelebi'ye ve kardeşi Bursalı Şeyh Ahmed Çelebi'ye dair başka bir kaynakta bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 29–30. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

Resmî kaynaklar

Diğer kaynaklar

6. Cilt içindekiler