Amasyalıdır. Ümerâdan Güdüloğlu Tuli Bey bin Türkânşâh bin Emîr Şehâbed-devle Güdül Bey’in oğludur. Ceddi Türkânşâh, Sultân Mes’ûd-i Selçukî’nin kerîmezâdesi olduğu münâsebetle evlâd-i benât-i Selçukîyedendir. Birâderi Mübârizeddîn Halîfe Alp ile Sultân Alâeddîn Keykubâd-i Selçukî devrinde Melîkül-ümerâ olmuş, 637 senesinde Baba İshâk harbinde şehîden vefât etmişdir.
Mahdûmu emîrü’s-sevâhil Şücâ’eddîn Hâbil Bey meşhûrdur. Bunun evlâdı Hâbiloğulları demekle iştihâr ederek zamânımıza kadar yaşamaktadırlar. Bunun mahdûmu eş-Şeyh İzzeddîn Hasan Bey’dir. Amasya vâlisi meşhûr Tulî Hân Sultân bunun mahdûmu ve Sivas vâlisi Eretna Hân da bunun dâmâdıdır. Evlâdından Hâbilzâde, Seydî Alizâde, İskenderzâde, Şa’bânzâde kolları pek meşhûrdur. Kadızâdeler de bunlardan bir kol olacakdır. [57]
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Emirlerden Güdüloğlu Tuli Bey'in oğludur; Tuli Bey Türkânşah'ın, o da Emir Şehâbeddevle Güdül Bey'in oğludur. Dedesi Türkânşah, Selçuklu Sultanı Mesud'un kız torunu olduğu için Selçuklu kızlarından doğanlardandır. Kardeşi Mübârizeddin Halife Alp ile Selçuklu Sultanı Alâeddin Keykubad devrinde Melîkü'l-ümerâ (emirlerin başı) olmuş, 637 yılında [1239-40] Baba İshak savaşında şehit olarak ölmüştür.
Oğlu, sahiller emiri Şücâeddin Hâbil Bey ünlüdür. Bunun çocukları Hâbiloğulları diye ünlenerek zamanımıza kadar yaşamaktadırlar. Hâbil Bey'in oğlu Şeyh İzzeddin Hasan Bey'dir. Amasya valisi ünlü Tuli Han Sultan bunun oğlu, Sivas valisi Eretna Han da damadıdır. Soyundan Hâbilzâde, Seydî Alizâde, İskenderzâde, Şa'bânzâde kolları çok ünlüdür. Kadızâdeler de bunlardan bir kol olacaktır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- kerîmezâde: kızın çocuğu, kız torun
- evlâd-ı benât-ı Selçukiyye: Selçuklu hanedanının kızlarından doğan çocuklar
- Melîkü'l-ümerâ: emirlerin başı, başemir
- emîrü's-sevâhil: sahil emiri, kıyı bölgesinin komutanı
- damâd: kız eşi, güvey
- şehîden: şehit olarak
Güdüloğulları ve Hâbiloğulları
Madde, Amasya'nın Selçuklu ve Eretna dönemlerinde etkili olmuş bir emir ailesinin soy kütüğünü verir. Güdül Bey, Selçuklu hanedanıyla akrabalık bağı kurulmuş bir emir olarak anılır; oğlu Türkânşah, torunu Tuli Bey ve onun iki oğlu (Bedreddin İbrahim ve Mübârizeddin Halife Alp) bu zincirin halkalarıdır. Halife Alp'in adı, Amasya'daki Halifet Gazi Medresesi ile ilgili kayıtlarda karşımıza çıkan Mübârizeddin Halifet Gazi'nin adına benzer; ancak iki ismin aynı kişiyi gösterdiği bu araştırmada doğrulanamadı.
Eretna Han ifadesi, bu beyliği kuran Alâeddin Eretna'yı gösterir. Eretna, merkezi Sivas ve Kayseri olan beyliği 1335-1352 arasında yönetmiş, Amasya'yı da kendi egemenliğine katmıştır. Hâbiloğulları'nın Eretna ailesiyle evlilik bağı bulunması, Amasya emirlerinin bu devletle ilişkisini gösterir. Sonraki maddelerde (70) Hâbil soyundan gelen Tâceddin İbrahim Bey'in Eretna sultanının kayınbiraderi olduğu da yazılır.
Hüsameddin'in sonuç cümlesi ("Kadızâdeler de bunlardan bir kol olacaktır") kesin bir bilgi değil, bir tahmindir; yazar bunu "olacaktır" diyerek kendisi belirtir. Soy zinciri başka bir kaynakta doğrulanamadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 28–28. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar