Boluludur. Mehmed’in oğludur. Gençliğinde gelip Amasya’da tahsîl-i ulûm ederek ders-i âm ve Mehmed Paşa Câmii kürsü şeyhi, ba’dehû 1124’de Yâkût Paşa Zâviyesi şeyhi ve [138] vakfı mütevellîsi oldu. Kürsü şeyhliği de uhdesinde iken 1141 senesi recebinin on altısında vefât etdi. Sulehâ-yı ulemâdan, müteşerri’, muttakî bir zât idi. “Ahkâmu’l-Cenâ’iz” mü’ellifidir.
Mahdûmları es-Seyyid Mehmed Emîn, Ahmed Sa’id, Ali Ârif, Mahmûd Efendiler. Cihât Defterinde yazıldığı üzere bunlar sırasıyla Yâkut Paşa vakfına mütevellî olmuşlardır. Es-Seyyid Mehmed Emîn Efendi 1162’de, Ahmed Sa’id Efendi 1176 rebiülevvelinde, Ali Ârif Efendi 1179’da ve Mahmûd Efendi 1181’de vefât etmişlerdir. Mahmûd Efendizâde mevâlîden İbrâhim Efendi kitaplarını Abdullatîf Efendi Kütübhanesine vakfetdi. Bunun birâderi Sâlih Efendizâde Mehmed Sa’îd Efendi hâcegândandır. Bunlara “Boluluoğulları” denirdi.
Günümüz Türkçesiyle
Boluludur. Mehmed'in oğludur. Gençliğinde Amasya'ya gelip ilim öğrendi; ders-i âm (halka açık ders veren müderris) ve Mehmed Paşa Camii kürsü şeyhi, sonra 1124'te [1712-13] Yâkût Paşa Zaviyesi şeyhi ve vakfının mütevellisi oldu. Kürsü şeyhliği de elinde iken 1141 receb ayının on altısında [1729] öldü. Âlimlerin dindar olanlarından, şeriata bağlı, Allah'tan sakınan bir zattı. "Ahkâmü'l-Cenâ'iz" (Cenaze Hükümleri) adlı eserin yazarıdır.
Oğulları es-Seyyid Mehmed Emîn, Ahmed Sa'id, Ali Ârif ve Mahmûd Efendilerdir. Cihât Defteri'nde yazıldığına göre bunlar sırasıyla Yâkût Paşa vakfına mütevelli oldular. Es-Seyyid Mehmed Emîn Efendi 1162'de [1749], Ahmed Sa'id Efendi 1176 rebiülevvelinde [1762], Ali Ârif Efendi 1179'da [1765-66] ve Mahmûd Efendi 1181'de [1767-68] öldüler. Mahmûd Efendi oğlu, mevâlîden İbrâhim Efendi kitaplarını Abdullatîf Efendi Kütüphanesi'ne vakfetti. Bunun kardeşi, Sâlih Efendi oğlu Mehmed Sa'îd Efendi hâcegândandır (divan kâtiplerindendir). Bunlara "Boluluoğulları" denirdi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- kürsü şeyhi: camide kürsüde ders ve vaaz veren görevli
- zâviye: tarikat mensuplarının toplandığı, küçük tekke
- mütevellî: vakfın işlerini yöneten kişi
- sulehâ-yı ulemâ: âlimlerin dindar olanları
- müteşerri': şeriata uyan
- muttakî: Allah'tan sakınan, dindar
- mü'ellif: yazar
- Cihât Defteri: vakıf ve görev kayıtlarının tutulduğu defter
- hâcegân: divan kâtipleri sınıfı
Yâkût Paşa Zaviyesi
Hüsameddin'in "Yâkût Paşa" dediği yapı, bugünkü kaynaklarda Yâkub Paşa Tekkesi adıyla geçer; halk arasında Çilehâne Tekkesi diye de anılır. Amasya'nın Pîrler semtinde, Ankara Beylerbeyi Pazarlıoğlu Yâkub Paşa tarafından 815'te [1412] kurulmuş, vakfiyesi Şubat 1413'te Amasya kadısı Sarı Kadı lakaplı Mevlânâ Rükneddin Mahmud tarafından tescil edilmiştir. Hüsameddin tekkenin Yâkub Paşa Konağı'nın içinde bulunduğunu söyler. Halvetiyye tarikatına bağlı bu tekkede ilk mütevelli, kurucunun halifesi Şemseddin Mehmed Buhârî olmuştur; çocuklarının soyu kesilince tevliyet Müeyyed Çelebi ve çocuklarına geçmiştir. Meşihat zinciri 18. yüzyılda da sürmüş, sonlarda Hâfız Seyyid Abdullah Efendi (ö. 1214/1800) bu zincirin halkalarından biri olarak anılmıştır.
Yapı depremlerde zarar görmüş; 1939 Erzincan depreminde hasar gören bina 1967'de onarılmıştır. Yapı çeşitli onarımlardan sonra bugün cami olarak ibadete açıktır. Mehmed Paşa Camii (1486) ise yakınlardaki bir başka yapıdır; Bolulu İbrahim Efendi'nin kürsü şeyhliğini yaptığı bu cami bugün de ayaktadır, ancak külliyenin medresesi ve imareti yanarak yok olmuştur.
Bolulu İbrahim Efendi'nin yazdığı "Ahkâmü'l-Cenâ'iz" adlı kitaba, ya da Boluluoğulları ailesine dair Hüsameddin dışında bir kaynakta bilgiye rastlanmadı. Kitabın adı cenaze hükümlerine ilişkin fıkıh bilgisi içerdiğini düşündürür; metnin kendisi görülemediği için bu bir çıkarımdır.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 51–52. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar