Amasyalıdır. Sâdâd-ı Havzaviyeden es-Seyyid Mahmûd Çelebi bin es-Seyyid Hasan Çelebi bin es-Seyyid Haydar Efendi mahdûmudur. Tahsîl-i ulûm etdikden sonra ders-i âm olup Ya’kûb Paşa Câmiinde tedrîs-i ulûm etdi. Ba’dehû Ya’kûb Paşa müderrisi oldu. Bu esnâda Çile-hâne şeyhi Mehmed Efendi’nin sohbet-i şerîfesinden istifâza edib ondan inâbe ve ahz-i hilâfet etdi. 1099’da şeyh-i müşârün-ileyhin vefâtına binâen Çile-hâne şeyhi ve Ya’kûb Câmii vâ’izi olup on yedi yıl zikr ü tehlîl, va’z u tezkîr ile imrâr-ı hayat ederek 1116 senesi zilhiccesinin yirmi üçüncü günü dâr-ı kudse intikâl eyledi.
Âlim, kâmil, vâ’iz, sâlih, muttakî, müteşerri’ bir zât idi. Ya’kûb Paşa vakfı tevliyeti de bu zâta müvecceh olduğundan mahdûmu es-Seyyid eş-Şeyh Mehmed Efendi Çile-hâne şeyhi ve mütevellîsi oldu. 1168’de vefât edib mahdûmu es-Seyyid eş-Şeyh Abdullah Efendi şeyh ü mütevellî olduysa da 1178’de meşihatı dâmâdı olan Çorumlu eş-Şeyh Hasan Sinânî Efendi’ye verdi. [126]
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Havzavî seyyidlerinden es-Seyyid Mahmûd Çelebi bin es-Seyyid Hasan Çelebi bin es-Seyyid Haydar Efendi'nin oğludur. Öğrenimini tamamladıktan sonra genel ders verme yetkisini alıp Yâkub Paşa Camii'nde ilim okuttu, sonra Yâkub Paşa müderrisi oldu. Bu sırada Çilehane şeyhi Mehmed Efendi'nin güzel sohbetinden faydalanıp ondan tövbe edip tarikata girdi ve hilâfet aldı. 1099'da [1687-88] adı geçen şeyhin vefatı üzerine Çilehane şeyhi ve Yâkub Paşa Camii vaizi olup on yedi yıl zikir ve tevhid, vaaz ve öğütle ömür sürdü; 1116 zilhiccesinin yirmi üçüncü günü [Nisan 1705] ahirete göçtü.
Bilgin, olgun, vaiz, dindar, takvalı ve şeriata bağlı bir zattı. Yâkub Paşa vakfının mütevelliliği de ona verildiğinden, oğlu es-Seyyid eş-Şeyh Mehmed Efendi Çilehane şeyhi ve mütevellisi oldu. 1168'de [1754-55] vefat edince oğlu es-Seyyid eş-Şeyh Abdullah Efendi şeyh ve mütevelli oldu; ancak 1178'de [1764-65] şeyhliği damadı olan Çorumlu eş-Şeyh Hasan Sinânî Efendi'ye devretti.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- sâdât-ı Havzaviyye: Havzavî (Havza kökenli) seyyid aileleri
- çile-hâne: dervişlerin kırk gün inzivaya çekildiği oda ya da bölüm; burada Yâkub Paşa Tekkesi
- istifâza: faydalanma
- inâbe: tövbe ederek tarikata girme
- ahz-i hilâfet: şeyhten halifelik (yetki) alma
- zikr ü tehlîl: Allah'ı anma ve "lâ ilâhe illallah" deme
- imrâr-ı hayât: hayatını geçirme
- dâr-ı kuds: ahiret yurdu
- müttakî: Allah'tan korkan, takvalı
- tevliyet, meşîhat: vakıf yöneticiliği, şeyhlik
Çilehane ve Yakup Paşa Tekkesi
Çilehane Camii, Çelebi Mehmed'in emirlerinden Yakup Paşa tarafından 1413'te yaptırılmış, Pîr İlyâs'ın türbesine yakın bir Halvetî tekkesidir. Yapı 1939 depreminde zarar görmüş ve 1964'te onarılmıştır. Halvetîlik, Amasya'nın en yaygın tarikatlarındandı ve şehirde pek çok Halvetî tekkesi bulunmuştur. İbrâhim Efendi'nin tekkede on yedi yıl şeyhlik yaptığı Hüsameddin'in verdiği bilgidir.
Amca ve Yeğen
Bu İbrâhim Efendi, 6-135'te anılan İbrâhim Efendi'nin yeğenidir: öteki Hasan Çelebi'nin, bu ise onun kardeşi Mahmûd Çelebi'nin oğludur. İkisi de Havzavî seyyidlerindendir ve aynı "Haydarzâde" adını taşırlar.
Sinânî Şeyh
Maddede 1178'de şeyhliğe geçtiği yazılan Çorumlu Hasan Sinânî Efendi, adından anlaşıldığı gibi Sinâniyye koluna bağlıdır. Halvetî tekkeleri üzerine bir çalışmada, Sinâniyye'ye bağlı bir Hasan Efendi'nin 1766'da (1180) Amasya'daki Çevikçe Tekkesi'nin postnişini olduğu ve tekkedeki tarikat faaliyetlerini canlandırdığı yazılır. Bu Hasan Efendi'nin Hüsameddin'in andığı Çilehane şeyhiyle aynı kişi olup olmadığı kesin değildir; Hüsameddin'in verdiği tarih 1178'dir.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 47–47. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Resmî kaynaklar