Amasya şehir kethüdâsı Mütevellîzâde el-Hâc Mehmed Çelebi bin İsa Çelebi bin Ali Ağa mahdûmudur. Yukarıdaki Hacı İlyâs Ağa’nın birâderzâdesidir. Amcasının şehâdetinde Çeribaşı vakfı mütevellîsi, ll02’de meclîs-i a’yân a’zâsı olup sonra vefât etdi. Birâderi el-Hâc Ali Ağa’dır.
Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
İlyâs Ağa-Zanbak Dedezâde
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 346 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ
Özgün Metin
Araştırma Makalemiz
Editör: Mevlüt Erdem Öztürk
Günümüz Türkçesiyle
Amasya şehir kethüdası Mütevellîzâde Hacı Mehmed Çelebi'nin oğludur; Mehmed Çelebi İsa Çelebi'nin oğlu, İsa Çelebi de Ali Ağa'nın oğludur. Yukarıdaki Hacı İlyas Ağa'nın kardeş oğludur. Amcasının şehit olması üzerine Çeribaşı vakfının mütevellisi oldu; 1102'de [1690-91] ayan meclisi (meclîs-i a'yân) üyesi olup sonra öldü. Kardeşi Hacı Ali Ağa'dır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- şehir kethüdâsı: Amasya şehrinde bir görev unvanı; kethüdâ, kâhya demektir
- birâderzâde: kardeş oğlu
- şehâdet: şehit olma
- meclîs-i a'yân: ayan meclisi; ayan, bir şehrin ileri gelen ve nüfuzlu kişileri
- a'zâ: üyeler
Amca ile Yeğen
Metin bu kişiyi, bir önceki maddede (sıra 288) anılan ve 1081'de Kandiye'de şehit düşen Hacı İlyas Ağa'nın kardeş oğlu olarak tanıtır. Böylece İlyas Ağa'nın oğlu Müftü Ahmed Efendi ile bu madde sahibi amca çocuklarıdır. Madde başlığında "Zanbak Dedezâde" adı geçer ve bu ad, amcasıyla aynı adı taşıyan bu İlyas Ağa'yı bir önceki maddedeki İlyas Ağa'dan ayırır. "Zanbak Dede" adının kime ait olduğu maddede açıklanmaz ve başka bir yerde de rastlanmadı.
Halvetî tekkelerini inceleyen bir makalede, 1730'da yanan medresenin yerine "Mütevellîzâde Hacı Ali Ağa"nın bir Halvetî zaviyesi yaptırdığı yazılır. Bu maddenin sonunda kardeş olarak anılan Hacı Ali Ağa aynı kişi olabilir; adlar ve aile adı uyuşur, ama makale kişinin soyunu belirtmediği için bu bir çıkarımdır.
Ayan Meclisi ve Kethüdâlık
Hüsameddin, Müftü Ahmed Efendi'nin 1119'da [1707-08] ayanların ittifakıyla başayan olduğunu yazar; bu kayıt, bu maddedeki 1102 tarihiyle birlikte, ayanlığın Amasya'da on yıllar boyunca süren bir görev olduğunu gösterir. Şehir kethüdâlığının görev tanımı, kimin tarafından atandığı ve kaç yıl sürdüğü bu maddede yoktur; bunları açıklayan bir kaynağa ulaşılamadı.
Başka kaynaklarda bu Hacı İlyas Ağa'ya dair bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 346. amasya.bel.tr
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, 6. Cilt, "Ahmed Efendi-Mütevellîzâde el-Hâc" maddesi; 7. Cilt, 288 sıra numaralı madde.
Kitaplar
- Kadir Özköse, "Amasya'da Bulunan Halvetiyye Tekkeleri", Akademiar, sayı 5, Ankara 2018, s. 91–118.