AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İn’âm Bey-Seyyid İn’âmzâde es-Seyyid

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 368 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

1038’de Kayseriyye Sancağı Beyi iken mağdûren şehîd olan Seyyid Ahmed Bey bin es-Seyyid İn’âm Bey’in mahdûmudur. Ze’âmetle Kal’a-i Bâlâ Kethüdâsı, bir aralık dizdârı olup Köprülüzâde Fâzıl Ahmed Paşa’nın himmetiyle mîrlivâ oldu. 1087 sâlinden sonra vefât etdi. Mahdûmları es-Seyyid Mehmed, Ali Ağalardır. Bunlara İn’âmoğulları denirdi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

1038'de [1628-29] Kayseri sancak beyi iken haksızlığa uğrayarak şehit olan Seyyid Ahmed Bey'in, yani Seyyid İn'âm Bey oğlu Seyyid Ahmed Bey'in oğludur. Zeametle Kal'a-i Bâlâ kethüdası idi, bir ara dizdarlık da yaptı; Köprülüzâde Fâzıl Ahmed Paşa'nın himmetiyle mîrlivâ (sancak beyi) oldu. 1087'den [1676-77] sonra vefat etti. Oğulları es-Seyyid Mehmed ile Ali Ağalar'dır. Bunlara İn'âmoğulları denirdi.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • mağdûren: haksızlığa uğrayarak
  • mahdûm: oğul
  • ze'âmet: büyük askerî dirlik, geliri belirli bir kişiye bağlanan toprak geliri
  • Kal'a-i Bâlâ: yukarı kale
  • kethüdâ: kâhya, kalenin yönetici yardımcısı
  • dizdâr: kale komutanı
  • himmet: yardım, destek
  • mîrlivâ: sancak beyi

Aile ve Önceki Madde

Bu maddeyi bir önceki madde ile birlikte okumak gerekir. Önceki maddede Hüsameddin, İn'âm Bey'in (öl. 1013 [1604-05]) oğlu Mîrlivâ Seyyid Ahmed Bey'in 1038'de Kayseri sancak beyi iken haksızlığa uğrayarak öldüğünü yazar. Buradaki kişi o Seyyid Ahmed Bey'in oğludur; yani önceki maddedeki İn'âm Bey'in torunudur. Hüsameddin ailenin "İn'âmoğulları" diye anıldığını ekler. Seyyid Ahmed Bey'in ölümüne dair başka bir kaynakta bilgiye rastlanmadı.

Kal'a-i Bâlâ

Metinde "Kal'a-i Bâlâ" (yukarı kale) diye anılan yerin Amasya Kalesi olması muhtemeldir; ancak metin kalenin adını açıkça vermediğinden bu bir çıkarımdır. Amasya Kalesi'ni kimin yaptırdığı kesin bilinmemektedir. Selçuklular döneminde Samsun-Tokat yolunu denetleyen kale, Osmanlılar'da da önemini korumuştur. 16. yüzyılın başlarında kalede bir dizdar, bir kethüdâ ve elli yedi nefer muhafız bulunuyordu. 18. yüzyıldan itibaren kale önemini yitirip harap olmaya başlamıştır. Hüsameddin'in İn'âmzâde'ye atfettiği kethüdâlık ve dizdarlık, bu kadro yapısının sonraki yüzyıldaki devamı olabilir (çıkarım).

Fâzıl Ahmed Paşa

Köprülüzâde Fâzıl Ahmed Paşa 31 Ekim 1661'den 3 Kasım 1676'ya kadar sadrazamlık yapmıştır; bu dönemde Uyvar (1663), Girit'teki Kandiye (1669) ve Kamaniçe (1672) gibi önemli seferler yapılmıştır. İn'âmzâde'nin mîrlivâlığı Fâzıl Ahmed Paşa'nın himmetiyle olduğuna göre, bu görev büyük olasılıkla onun sadrazamlığı yıllarında (1661-1676) verilmiştir; Hüsameddin'in "1087'den sonra vefat etti" demesi de bununla uyumludur (çıkarım). Mîrlivâlığın hangi sancakta yapıldığı metinde belirtilmemiştir.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 368–368. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

Diğer kaynaklar

7. Cilt içindekiler