Amasya fuzalâsından Şirvânî el-Hâc Mustafa Efendi’nin mahdûmudur. 1278’de Gümüşlüzâde Mahallesi’nde doğdu. Rüşdiye Mektebi’nde fünûn-i lâzimeyi gördükten sonra pederinden tahsîl-i ulûm edib 1298’de irtihâl eden pederinin yerine Rüşdiye Mektebi üçüncü mu’allimi oldu.
Onaltı yıl mu’allim-i sâlis sıfatıyla Rüşdiye Mektebi’nde şâkirdâna ta’lîm-i me’ârif etdi. 1314’de Rüşdiye Mektebi idâdî derecesine çıkarıldıkda Edebiyyât-ı Fârisiyye mu’allimi oldu. 1338’de vefât etdiği işitildi. Âlim, şâir, edebiyyâta merâkı zâ’id idi. Fârisiyyâtı bu zâttan okudum. [345]
Günümüz Türkçesiyle
Amasya fazıllarından Şirvânî el-Hâc Mustafa Efendi'nin oğludur. 1278'de [1861-62] Gümüşlüzâde Mahallesi'nde doğdu. Rüşdiye Mektebi'nde gerekli fenleri gördükten sonra babasından ilim öğrenip 1298'de [1880-81] ölen babasının yerine Rüşdiye Mektebi üçüncü öğretmeni oldu.
On altı yıl üçüncü öğretmen olarak Rüşdiye Mektebi'nde öğrencilere bilgi öğretti. 1314'te [1896-97] Rüşdiye Mektebi idâdî (lise) derecesine çıkarılınca Fars edebiyatı öğretmeni oldu. 1338'de [1919-20] öldüğü duyuldu. Âlim, şair, edebiyata ilgisi fazla biriydi. Farsçayı bu zattan okudum.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- fuzalâ: fazıl kişiler, bilginler
- mahdûm: oğul
- fünûn-i lâzime: gerekli fenler, temel dersler
- tahsîl-i ulûm: ilim öğrenme
- irtihâl: ölüm, göç
- mu'allim-i sâlis: üçüncü öğretmen
- şâkirdân: öğrenciler
- ta'lîm-i me'ârif: bilgi öğretme
- idâdî: lise düzeyi
- Edebiyyât-ı Fârisiyye: Fars edebiyatı
- merâk-ı zâ'id: fazla ilgi
- Fârisiyyât: Farsça bilgisi, Farsça dersleri
Şirvânî Ailesi
Amasya'da Şirvânî nisbesiyle anılan tanınmış bir aile vardır. Sadrazamlığa kadar yükselen Şirvânîzâde Mehmed Rüşdü Paşa (1828-1874) Amasya'da doğmuştur; babası, Nakşibendiyye'nin Hâlidiyye kolunun şeyhlerinden İsmâil Sirâceddin Şirvânî'dir. Şirvan Hanlığı Rus idaresine geçtikten sonra aile Şirvan'ın Kürdemir köyünden önce Ahıska'ya, ardından Amasya'ya göç etmiştir. Rüşdü Paşa 1870'te babası için Amasya'da bir türbe yaptırmış; türbede kardeşi İstanbul kadısı Seyyid Ahmed Hulusi Siraceddin de yatar. Hüsameddin'in maddesindeki Hacı Mustafa Efendi ve oğlu Enver Ahmed Efendi'nin bu aileyle akraba olup olmadığı okunan kaynaklarda belirtilmez. Aynı nisbenin kullanılması akrabalığı düşündürür, ancak bu bir çıkarımdır ve doğrulanamadı.
Gümüşlüzâde Mahallesi ve Rüşdiye
Gümüşlüzâde Mahallesi, 19. yüzyılın ilk yarısında Amasya'da Müslümanlarla gayrimüslimlerin birlikte yaşadığı mahalleler arasında anılır. Enver Ahmed Efendi'nin 1861-62'de doğduğu mahalle budur. Rüşdiye Mektebi'ndeki öğretmenliği, idâdî derecesine çıkarılışı ve Fars edebiyatı derslerine dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Ölüm tarihi (1338 [1919-20]) Hüsameddin'in "işitildi" demesine dayanır; kesin bir kayıt değildir.
Hüsameddin'in Hocası
Maddenin son cümlesinde Hüsameddin, Farsçayı Enver Ahmed Efendi'den okuduğunu söyler. Yani madde, yazarın kendi öğretmenine dair kişisel kaydıdır; Enver Ahmed Efendi'nin şairliğine ve yazdıklarına dair ise elde bir bilgi yoktur.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 368–368. amasya.bel.tr
- Selim Özcan, "H.1256 (1840) Tarihli Amasya Nüfus Defteri ile H.1260-1261 (1844-1845) Tarihli Amasya Temettuat Defterlerinin Karşılaştırmalı Değerlendirilmesi", Studies of the Ottoman Domain, 6/11, 2016.
Akademik çalışmalar
Resmî kaynaklar
- Amasya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, "Şirvanlı İsmail Türbesi", T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Portalı, Amasya Gezilecek Yerler.