Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 368 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ
Amasyalıdır. Amasya vâlisi Şehzâde Sultân Mustafa nişâncısı olan Hamdullah Hamdi Çelebi bin Tâceddîn bin Nefis bin Kemâl bin Mes’ûd Çelebi mahdûmudur. Elvân Çelebi bin Âşık Paşa evlâdındandır.
Meşâhir-i züamâdan olup Şirvân muhârebâtında yararlığı görülmekle ümerâdan oldu. 1013’de vefât etdi. Mahdûmları Ali Paşa ile Mîrlîvâ Seyyid Ahmed Bey’dir. Seyyid Ahmed Bey, 1038’de Kayseriyye Sancâğı beyi iken mağdûren şehîd oldu. [344]
Amasyalıdır. Amasya valisi Şehzade Sultan Mustafa'nın nişancısı olan Hamdullah Hamdi Çelebi'nin oğludur. Hamdullah Hamdi Çelebi, Tâceddîn'in oğludur; Tâceddîn Nefis'in, Nefis Kemâl'in, Kemâl de Mes'ûd Çelebi'nin oğludur. Âşık Paşa oğlu Elvân Çelebi'nin soyundandır.
Ünlü zeamet sahiplerindendi. Şirvan savaşlarında gösterdiği yararlıkla emirler (sancak beyleri) arasına girdi. 1013'te [1604-05] vefat etti. Oğulları Ali Paşa ile mîrlivâ (sancak beyi) Seyyid Ahmed Bey'dir. Seyyid Ahmed Bey, 1038'de [1628-29] Kayseri sancak beyi iken haksızlığa uğrayarak şehit oldu.
Elvân Çelebi, Âşık Paşa'nın oğludur; dedesi Muhlis Paşa, büyük dedesi Baba İlyâs-ı Horasânî'dir ve bu Türkmen şeyh ailesine mensuptur. Hayatının büyük bölümünü Çorum ile Mecitözü arasında, adıyla anılan köyde yaptırdığı zâviyede geçirmiştir. Hüsameddin, bu yapıların 753'te [1352] yaptırıldığını yazar. Ölüm tarihi kesin değildir; Menâkıbü'l-kudsiyye adlı eserinin bitiş yılı 760'a (1358-59) işaret ettiğinden birkaç yıl sonra vefat ettiği söylenebilir. Mezarı zâviyesindeki türbededir. Zâviye, Baba İlyas'ın Amasya'daki zâviyesinden sonra Vefâîlik tarikatının en önemli merkezi olmuştur. Metindeki "Elvân Çelebi'nin soyundan" ifadesini destekleyen bir silsile başka bir kaynakta okunamadı. İn'âm Bey'in 1013'teki [1604-05] ölümüyle Elvân Çelebi arasında iki yüzyılı aşkın bir zaman bulunduğundan, bu ifade doğrulanamadı olarak kalır.
Şirvan, 1538'de Şah Tahmasb'ın Şirvanşahlar'a son vermesiyle Safevî vilayeti olmuştur. Halkı Sünnî olduğu için Safevî idaresine karşı birçok isyan çıkmış ve Osmanlılar'dan sık sık yardım istemiştir. Osmanlı-Safevî savaşı 1578'de başlayınca serdar Lala Mustafa Paşa orduyu Çıldır'da (9 Ağustos 1578) ve Koyungeçidi'nde (Eylül 1578) zafere ulaştırdı; Özdemiroğlu Osman Paşa vezirliğe yükseltilip Şirvan ve Dağıstan beylerbeyi olarak bölgede bırakıldı. Osman Paşa 1583'ün Mayıs ayında "Meşale savaşı" adıyla anılan çarpışmada büyük bir zafer kazandı ve aynı yılın Ekim ayında bölgeden ayrıldı. Hüsameddin, İn'âm Bey'in hangi Şirvan savaşında yararlık gösterdiğini belirtmez. Bu seferlerden birine katılmış olması mümkündür, ama yıl verilmediğinden bu bir çıkarımdır.
Amasya, Kanunî'nin oğlu Şehzade Mustafa'nın da sancak beyliğini yaptığı şehzade merkezlerindendi. Hamdullah Hamdi Çelebi'nin nişancılığı bu döneme aittir. Seyyid Ahmed Bey'in 1038'de [1628-29] Kayseri sancak beyi iken "haksızlığa uğrayarak" öldürülmesinin gerekçesini ve koşullarını belirtecek başka bir kaynağa rastlanmadı. Olay bir sonraki maddede de anılır.
Birincil kaynaklar
Akademik çalışmalar