AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İshak Bey-Hacı Beyzâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 285 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Hakâlalıdır. Hakâla’da medrese binâ eden Kasım Beyzâde Abdullah Bey’in mahdûmudur. Bu da Şehzâde Sultân Ahmed’in ümerâsından iken Sultân Selîm Hân’a ilticâ etdi. Müşârün-ileyhin cülûsunda ümerâdan olup Çaldıran harbinde ibrâz-ı [70] hizmet edib 923 Mercidabık muhârebesinde vefât eyledi. Mahdûmu Mirza Bey ve kerîmesi Şâhî Hâtun’dur.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Hakâlalıdır. Hakâla'da medrese yaptıran Kasım Beyzâde Abdullah Bey'in oğludur. Bu da Şehzade Sultan Ahmed'in emirlerindendi; Sultan Selim Han'a sığındı. Adı geçen padişahın tahta çıkışında emirlerden olup Çaldıran Savaşı'nda hizmet gösterdi ve 923'te [1517-18] Mercidabık Savaşı'nda öldü. Oğlu Mirza Bey, kızı Şâhî Hatun'dur.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • Hakâlalı: Hakâla yerleşiminden olan kişi
  • Beyzâde: bey oğlu, bir beyin soyundan gelen
  • ilticâ: sığınma
  • cülûs: tahta çıkış
  • ibrâz-ı hizmet: hizmet gösterme, görevini yerine getirme
  • harb: savaş
  • mahdûm: oğul
  • kerîme: kız çocuğu

Hakâla ve Medresesi

Hakâla'nın bugün hangi yerleşime karşılık geldiği ve burada medrese yaptıran Kasım Beyzâde Abdullah Bey hakkında güvenilir bir kaynakta doğrulama yapılamadı. Yapılan aramalarda Amasya'daki medreselere dair genel çalışmalar bulunur; bunlara göre kentte kırktan fazla medrese tespit edilmiştir. Hüsameddin'in andığı Hakâla medresesinin kalıp kalmadığı ise kaynaklarda anılmaz.

Çaldıran ve Mercidabık

Maddedeki İshak Bey, bir önceki maddedeki gibi önce Şehzade Ahmed'in maiyetinde bulunmuş, sonra Selim'e sığınmıştır. Çaldıran Savaşı 23 Ağustos 1514'te yapıldı; Hüsameddin'in "hizmet gösterdi" dediği sefer bu savaştır. Bundan iki yıl sonra Selim, Memlük sultanı Kansu Gavri'ye karşı yürüdü. Mercidabık Savaşı 25 Receb 922'de [24 Ağustos 1516] bir pazar sabahı Halep'in kuzeyinde yapıldı. Osmanlı ordusu ile Memlük ordusu sayıca hemen hemen eşitti; Osmanlı ordusunun mevcudu kimi kaynaklarda 120.000 verilir, ancak 80.000'e ulaştığı tahmin edilir; Memlük ordusu da 70-80.000 dolayındaydı. Osmanlı safında merkezde 12.000 tüfekli yeniçeri ve 30.000 kapıkulu, kanatlarda 20.000 Anadolu ve 20.000 Rumeli askeri. İlk hücumu Memlükler yaptı; kanatlar sarsıldı, ancak merkezden gelen takviye ve tüfekçilerin ateşi savaşın gidişini değiştirdi. Kansu Gavri kaçarken rahatsızlanıp atından düştü ve öldü; savaşın ardından Selim Halep'e girdi. Osmanlı saflarında yeniçerilerin önüne üç yüz kadar top arabası zincirlerle birbirine bağlanarak bir hat kurulmuş ve toplar dizilmişti; savaş sonunda esir düşüp itaat etmeyen bazı emirlerin de bulunduğu yaklaşık iki bin Memlük askeri idam edildi.

Tarih Farkı

Hüsameddin Mercidabık'ı 923'te gösterir; Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi'nde ise savaşın tarihi 922'dir (1516). Bu bir yıllık farkın nedeni belirlenemedi; okurun, İshak Bey'in ölüm yılı için iki tarihin bulunduğunu bilmesi yeterlidir.

Ailesi

Oğlu Mirza Bey ile kızı Şâhî Hatun hakkında yapılan aramalarda başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Hüsameddin'in verdiği bu satırlar, bu aile hakkındaki bilinen tek kayıt olarak görünmektedir.

Mısır Seferinin Hazırlığı

Çaldıran'dan sonra doğu ve güneydoğu Anadolu'daki Osmanlı faaliyetleri Memlük sultanını endişelendirmişti; Dulkadıroğulları meselesi ve Çukurova'daki sınır olayları iki devleti karşı karşıya getiriyordu. Selim, Hadım Sinan Paşa'yı sadrazam yapıp önden gönderdi (28 Nisan 1516), kendisi 5 Haziran 1516'da İstanbul'dan hareket etti. Seferin Safevîlere karşı olduğunu bildirmek için Memlük sultanına elçiler gönderildi. Kayseri üzerinden Elbistan'a gidildi ve Sinan Paşa ile burada buluşuldu. Mercidabık'tan sonra Selim Halep'e girdi.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 285–285. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

7. Cilt içindekiler