Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 285 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ
Amasya eşrâfından Abdullah Bey bin Ali Bey bin Yörgüç Paşa’nın mahdûmudur. İbtidâ Şehzâde Sultân Ahmed’in ma’iyyet-i ümerâsından iken 913’de A’câm’ın nüfûz ve tasallutu yüzünden Trabzon’a gidip Sultân Selîm Hân’a ilticâ etdi.
Müşârün-ileyhe şehzâdeliğinde fedâkârâne hizmet ve sadâkat etdiğinden 918’de cülûsunda Trabzon beyi oldu. 920’de eyâleti askeriyle Çaldıran Muhârebesi’nde hazır olup şehîden vefât eyledi. Kibâr-ı ümerâdan idi.
Amasya eşrafından Abdullah Bey'in oğludur; Abdullah Bey, Ali Bey'in oğlu, Ali Bey de Yörgüç Paşa'nın oğludur. Önceleri Şehzade Sultan Ahmed'in maiyetindeki emirlerdendi. 913'te [1507-08] Acemlerin (İranlıların) nüfuzu ve baskısı yüzünden Trabzon'a gidip Sultan Selim Han'a sığındı.
Adı geçen padişaha şehzadeliği sırasında özveriyle hizmet edip sadakat gösterdiği için, Selim'in 918'de [1512-13] tahta çıkışında Trabzon beyi oldu. 920'de [1514-15] eyaletinin askeriyle Çaldıran Savaşı'nda bulunup şehit olarak öldü. Büyük emirlerdendi.
Yavuz Sultan Selim, Amasya'da doğmuş, şehzadeliğinin önemli bir bölümünü Trabzon sancağında geçirmiştir. Burada sınır boylarındaki gelişmeleri, özellikle Şah İsmail'in faaliyetlerini yakından izledi ve merkeze raporlar yazdı. 1507'de Erzincan'a yürüyüp şehre girdi, ardından Şah İsmail'in gönderdiği on bin kişilik kuvveti Erzincan civarında dağıttı. 914'te [1508] Gürcü kralına karşı yaptığı sefer babası tarafından takdirle karşılandı. Bu yıllarda Amasya'daki ağabeyi Ahmed'in taht için en güçlü aday olarak öne çıktığını gören Selim, durumu kabul etmedi ve taht mücadelesine girişti. İshak Bey'in 913'te Amasya'dan Trabzon'a geçmesi, Hüsameddin'e göre Acem baskısı yüzündendir; okunan kaynaklarda bu geçişin başka bir gerekçesi anılmaz.
II. Bayezid, 25 Rebîülevvel 918'de [10 Haziran 1512] öldü; Selim bu sırada tahta çıkmış bulunuyordu. Çaldıran Savaşı, Selim ile Şah İsmail arasında 23 Ağustos 1514'te yapıldı. Osmanlı ordusu yaklaşık iki bin beş yüz kilometrelik yoldan gelmişti ve yorgundu; sağ kanatta Anadolu Beylerbeyi Hadım Sinan Paşa'nın komutasındaki Anadolu ve Karaman askerleri duruyordu. Zaferden sonra Selim Tebriz'e girdi. Osmanlı kayıpları arasında Rumeli beylerbeyi ile on sancak beyi bulunduğu bildirilir; İshak Bey'in adı kaynakta geçmez, ancak Hüsameddin'in verdiği 920 tarihi Çaldıran'ın tarihiyle uyuşur.
Yörgüç Paşa, II. Murad'ın lalası ve Rum beylerbeyiydi; Zilhicce 845'te [Nisan-Mayıs 1442] öldü ve Amasya'daki camisinin türbesine gömüldü. Amasya'da bir cami, medrese, imaret ve iki hamam yaptırdı. Camisi, kitabesine göre 834'te [1430] yapılmıştır. Kaynaklar onun Hızır, Yûnus ve Mustafa adlı oğullarını ve Molla Îsâ adlı bir oğlunu sayar; Ali Bey ya da torunu Abdullah Bey anılmaz. Hüsameddin'in "Yörgüç Paşazâde" dediği bu ailenin, Rum beylerbeyi Yörgüç Paşa ile bağı bu nedenle doğrulanamadı.
Savaş şahın emrindeki kırk bin seçkin süvarinin saldırısıyla başladı. Anadolu Beylerbeyi Sinan Paşa, planlandığı gibi askerlerini hızla geri çekip Safevî süvarilerini Osmanlı topçularıyla karşı karşıya getirdi; topçuların birden ateş açmasıyla Şiî ordusunun bu kanadı dağıldı. Zaferden sonra Selim 5 Eylül'de Tebriz'e girdi, orada yaklaşık bir hafta kaldı ve şahın hazinelerini, bazı sanatkârları da alarak ayrıldı. Kışı Amasya'da geçirdi; burada yeniçeriler İstanbul'a dönmek için baskı yaptı ve 22 Şubat 1515'te üçüncü vezirliğe getirilen Pîrî Mehmed Paşa'nın ve padişahın hocası Halîmî Çelebi'nin evlerini yağmaladı.
Birincil kaynaklar
Akademik çalışmalar
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.