İshak Bey-Fağfûr Paşazâde

Günümüz Türkçesiyle

Amasya emirlerinden Abdullah Bey'in oğludur; Abdullah Bey, Ali Bey'in oğlu, Ali Bey de Fağfur Paşa'nın oğludur, Fağfur Paşa ise Ali Bey'in oğludur. Amasya valisi Şehzade Sultan Ahmed'in maiyetindeki emirlerden olup 917'de [1511-12] Şiîlerle yapılan savaşta şehit olarak öldü. Niksar beyiydi. Oğulları Mehmed, Ali ve Hasan Beylerdir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

• ümerâ: emirler, beyler; üst düzey yönetici ve komutanlar
• mahdûm: oğul
• ma'iyyet: bir büyüğün yanında, emrinde bulunan görevliler topluluğu
• Şîa muhârebesi: Şiî (Kızılbaş) topluluklarla yapılan savaş
• şehîden vefât: şehit olarak ölmek
• Niksar beyi: Niksar yöresinin yöneticisi

"Şîa Muhârebesi" Hangi Savaş

Hüsameddin savaşın yerini ve adını vermez, yalnız 917 yılını anar. O yıllarda Anadolu'daki en büyük Şiî-Safevî yanlısı hareket, Teke yöresinde ortaya çıkan Şahkulu isyanıydı. İsyan 1511'in baharında Antalya çevresinde başladı, Kütahya'ya kadar uzandı ve Anadolu Beylerbeyi Karagöz Ahmed Paşa'nın öldürülmesiyle devleti ciddi biçimde sarstı. II. Bayezid isyanı bastırmak için sadrazam Hadım Ali Paşa'yı ve büyük oğlu Şehzade Ahmed'i görevlendirdi. Ali Paşa dört bin yeniçeri ve dört bin kapı halkıyla yola çıktı, Şehzade Ahmed ile Altıntaş'ta buluştu ve 15 Haziran 1511'de Kızılkaya'ya ulaştı. Şahkulu Karaman tarafına çekildi; Ali Paşa on dört gün süren hızlı bir takipten sonra ona Sivas yakınlarında Çubuk denilen yerde yetişti.

Şehzade Ahmed'in merkeze gönderdiği rapora göre savaş 2 Temmuz 1511'de yapıldı ve Ali Paşa yüz yetmiş tüfekçi yeniçeriyle birlikte öldü. Bir belgede Rum (Amasya-Tokat) sipahilerinin savaştan uzak durduğu da kaydedilir. Şehzade Ahmed bu seferde komutanlardan biriydi; maiyetindeki beylerin de onunla birlikte olması beklenir. Ancak İshak Bey'in hangi çatışmada öldüğünü anlatan bir kayıt bulunamadığından, onun Şahkulu isyanı sırasında öldüğü bir çıkarımdır, doğrulanmış bir bilgi değildir.

Şehzade Ahmed ve Amasya Beyleri

Şehzade Ahmed, II. Bayezid'in büyük oğullarından biri olarak Amasya valiliği yapıyordu. Resmî bir belirleme olmasa da babasının son yıllarında veliaht gibi görülür, sadrazam Hadım Ali Paşa'nın desteğini taşırdı. Babasının ölümünden sonra Yavuz Sultan Selim ile giriştiği taht mücadelesini 15 Nisan 1513'te Yenişehir ovasında kaybetti ve yakalanıp öldürüldü. Bu cildin aynı sayfalarındaki iki başka İshak Bey ise Ahmed'in maiyetinden ayrılıp Selim'e sığınanlar arasındadır.

Niksar ve Fağfur Paşa

Bu maddede adı geçen Fağfur Paşa'ya ve İshak Bey'in Niksar beyliğine dair yapılan aramalarda başka kaynaklarda kayıt bulunamadı. Fağfur Paşa adı, kitabın bu ciltteki başka bir maddesinde Amasya'daki bir vakıfla birlikte anılır. Bu nedenle ailenin kuşakları ve İshak Bey'in görev yılları yalnız Hüsameddin'in aktardığı bilgiye dayanır; oğulları Mehmed, Ali ve Hasan Beylerin sonraki hayatları için de bir kaynak bulunamadı.

Şahkulu'nun Çıkışı ve Sonu

Şahkulu kendisini mehdî ilan etmişti; yandaşları onu beklenen kurtarıcı olarak görüyordu. Mart 1511'de Antalya önünde Şehzade Korkut'un çadırlarını yağmaladı, 22 Nisan 1511'de Kütahya önünde Anadolu Beylerbeyi Karagöz Ahmed Paşa'yı yenip öldürttü. Bursa'ya yürümek niyetinde olmadığı, Alaşehir'de Osmanlı birliklerini bozguna uğrattıktan sonra Antalya yönüne döndüğü kaynaklarda yazılıdır. Sonunun ne olduğu kesin değildir: bir kaynak onun savaşta okla öldüğünü, bir başkası Şah İsmail'e sığındığını yazar. İsyana katılan Teke sipahileri ve Türkmenleri sonradan şahın ordusuna alınmıştır. Ayrıca Çaldıran Savaşı'ndan önce Selim, Anadolu'da Şah İsmail'e yakın kırk bin kadar Kızılbaş tespit ettirmiştir;.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

• Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 284–284. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

• "Selim I", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/selim-i

Diğer kaynaklar

• "Şehzade Ahmed (son of Bayezid II)", Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Şehzade_Ahmed_(son_of_Bayezid_II)