AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İshak Çelebi-Kaya Paşazâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 285 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasya a’yânından Osmân Çelebi bin Ya’kub Çelebi bin Dursun Bey bin Kaya Paşa’nın mahdûmudur. Cedd-i a’lâsı olan Emîr Seyfeddîn Torumtay vakfına mütevellî olup 941 sâlinden sonra vefât etdi. Amasya a’yânından idi. Mahdûmu Dursun Bey’dir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya ileri gelenlerinden Osman Çelebi'nin oğludur; Osman Çelebi, Yakub Çelebi'nin oğlu, Yakub Çelebi Dursun Bey'in oğlu, Dursun Bey de Kaya Paşa'nın oğludur. En eski büyük dedesi olan Emir Seyfeddin Torumtay'ın vakfına mütevelli oldu ve 941 yılından [1534-35] sonra öldü. Amasya ileri gelenlerindendi. Oğlu Dursun Bey'dir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • a'yân: bir şehrin ileri gelenleri, itibarlı kişileri
  • mahdûm: oğul
  • cedd-i a'lâ: en eski, en büyük dede
  • mütevellî: vakfın işlerini yürüten yönetici
  • vakıf: gelirleri hayır işlerine ayrılmış mal ve kurum
  • Emîr: komutan, yönetici
  • Çelebi: saygın, okumuş kişilere verilen ad

Torumtay ve Vakfı

Emir Seyfeddin Torumtay, Anadolu Selçuklu döneminde Amasya valisiydi. Kendi adıyla anılan türbe 677 tarihlidir [1278-79] ve Amasya'da Gökmedrese denen cami-medrese yapısının hemen yanındadır. Türbenin Torumtay'ın kendi yaptırdığı yapı olduğu bilinir. Gökmedrese için Torumtay'ın bizzat düzenlediği vakfiye 665 tarihini [1266-67] taşır ve yapı bu vakfiyede "Gökmedrese" adıyla anılır; yapının en geç o yıl içinde bitirilmiş olduğu kabul edilir. Yani İshak Çelebi'nin 16. yüzyılda mütevelliliğini yaptığı vakıf, o sırada yaklaşık 270 yıllık bir kuruluştu. Gökmedrese'nin kitabesi yerinden sökülmüş ve bulunamamıştır; bu yüzden yapının kesin inşa tarihi belli değildir. Vakfiye, İsmet Kayaoğlu tarafından Vakıflar Dergisi'nde yayımlanmıştır.

Türbe iki katlı, ağırlıklı olarak kesme taştan yapılmıştır. Torumtay'ın yanı sıra çocuklarının ve torunlarının da aynı yapıda gömülü olduğu bildirilir. Türbe 1891-92'de onarılmış, caminin kapısı üzerinde ise 1898-99 tarihli bir onarım kitabesi görülmüştür. Gökmedrese adı, giriş bölümünün medrese olarak kullanılmasından ve bitişik türbenin mor firuze renkli çini ve sırlı tuğlalarla süslenmesinden gelir; yapı bânisine bağlı olarak Torumtay Camii de denir.

Soy Bilgisi

Hüsameddin, Osman Çelebi'nin soyunu Kaya Paşa, Dursun Bey, Yakub Çelebi ve Osman Çelebi üzerinden sıralayıp Torumtay'ı bu ailenin en eski dedesi sayar. Bu iddiayı doğrulayan ya da çürüten bir kaynağa rastlanmadı. Torumtay'ın türbesinde çocuklarının ve torunlarının da bulunduğu bildirildiğine göre soyunun Amasya'da sürmüş olması mümkündür, ancak bu Hüsameddin'in verdiği zinciri kanıtlamaz. Kaya Paşa, Dursun Bey ve Yakub Çelebi'nin kimler olduğuna dair yapılan aramalarda başka kaynaklarda kayıt bulunamadı. İshak Çelebi'nin oğlu Dursun Bey de yalnız Hüsameddin'de anılır.

Yapılar Bugün

Gökmedrese Camii ve Torumtay Türbesi bugün de Amasya'da ayaktadır; Torumtay Sokağı'nda yer alan yapılar kentin Selçuklu dönemi eserleri arasında sayılır. Kültür ve turizm müdürlüğünün sayfasında türbe, Gökmedrese Camii'nin karşısında 1278'de yaptırılmış bir yapı olarak tanıtılır.

Türbenin Yapısı

Torumtay Türbesi'nin planı ve süslemeleri öteki Selçuklu türbelerinden oldukça farklıdır. İki katlı yapının taşıyıcı ayakları ve merdiven duvarları dışa taşar; taş süslemeler kapı ve pencere çevrelerinde, özellikle üst kısımda görülür ve bunların bitirilmemiş olduğu düşünülür. Güney cephesinde mermer bir nişin içindeki süslü pencerenin alınlığında dört satırlık inşa kitabesi, üstündeki ikinci kitabede ise Kur'an ayetleri yer alır. Alt kattaki lahitlerden Torumtay'a ait olanı celî hatla ayetlerle işlenmiştir.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 285–285. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

  • İsmet Kayaoğlu, "Turumtay Vakfiyesi", Vakıflar Dergisi, sy. 12, 1978, s. 91-112 (TDV İslâm Ansiklopedisi "Gökmedrese Camii" maddesi kaynakçasından).

Resmî kaynaklar

7. Cilt içindekiler