AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İshak Çelebi-Keçi Beyzâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 283 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasyalıdır. Amasya Beylerbeyi Seyfeddîn Torumtay ahfâdından olup Hacı Şadgeldi Paşa’nın vezîri olan Sirâceddîn Mehmed Çelebizâde el-Hâc Ebûbekir Çelebi mahdûmudur. Ceddi Sirâceddîn Mehmed Çelebi (Keçi Bey) demekle meşhûrdur. Buna Cemâleddîn İshak Çelebi dendi. Ceddi evkâfına pederinden sonra mütevellî olup 834’de vefât etdi. Amasya a’yânından idi. Mahdûmu Ebûbekir Bey’dir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. Amasya Beylerbeyi Seyfeddîn Torumtay'ın torunlarından olup Hacı Şadgeldi Paşa'nın veziri olan Sirâceddîn Mehmed Çelebizâde el-Hâc Ebûbekir Çelebi'nin oğludur. Dedesi Sirâceddîn Mehmed Çelebi "Keçi Bey" denmekle ünlüdür. Bu kişiye Cemâleddîn İshak Çelebi denildi. Dedesinin vakıflarına babasından sonra mütevelli olup 834'te [1430-31] vefat etti. Amasya'nın ileri gelenlerindendi. Oğlu Ebûbekir Bey'dir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • beylerbeyi: bir bölgenin en üst düzey komutan ve yöneticisi
  • ahfâd: torunlar, soyundan gelenler
  • vezîr: danışman ve üst düzey devlet adamı
  • mahdûm: oğul
  • ced: dede, ata
  • evkâf: vakıflar
  • mütevellî: bir vakfın yönetimiyle görevli kişi
  • a'yân: bir yerin ileri gelenleri, söz sahibi kişiler

Torumtay'ın Soyu

Maddede geçen Seyfeddin Torumtay, Selçuklu döneminde Amasya'da görev yapmış bir emirdir. Amasya'daki Gökmedrese Camii'ni yaptıran kişi odur; vakfiyesi 665 (1266-67) tarihlidir, Selçuklu sultanı II. Gıyâseddin Keyhusrev zamanında Amasya valiliğine getirildiği bildirilir ve 677 (1278-79) tarihli türbesinde yatar. Hüsameddin, kitabın mukaddimesindeki sülâleler listesinde 679'da ölen Torumtay'ın soyuna "Torumtay Sülâlesi" der ve bunların "Keçizâde" ve "Kaya Paşazâde" adlarıyla iki kola ayrılıp 1100 [1688-89] dolaylarına kadar yaşadığını yazar. İki kolun önde gelenleri arasında Ya'kûb Şâh, Kaya Paşa ve Mustafa Paşa'yı sayar. Maddedeki Keçi Beyzâde İshak Çelebi bu soyun Keçizâde koluna aittir. Öbür koldan Kaya Paşazâde İshak Çelebi de yedinci ciltte ayrı bir maddedir; o, Emîr Seyfeddîn Torumtay vakfının mütevellisi olarak anılır.

Keçi Bey Kimdir

Keçi Bey'in kim olduğunu Hüsameddin altıncı ciltte, torunlarından Ebûbekir Çelebi'nin maddesinde açıkça yazar. Ona göre Keçi Beyzâde Ebûbekir Çelebi, Torumtay soyundan olup Şadgeldi Padişah'ın veziri, "Keçi Bey" diye ünlü Sirâceddîn Mehmed Bey bin Süleyman Bey bin Ya'kûb Şâh'ın oğludur. Dedesinin vakfına mütevelli olmuş ve 821 dolaylarında [1418-19] ölmüştür; dedesinin türbesine gömülmüştür ve mezar taşında adı yazılı olmakla birlikte ölüm tarihi yoktur. Oğulları Cemâleddîn İshâk, Alâeddîn Ali ve Nûreddîn Osmân Çelebilerdir. Bu kayıt, buradaki İshak Çelebi'nin dedesi Sirâceddîn Mehmed Çelebi'nin Şadgeldi'nin veziri olduğunu bir kez daha doğrular.

Şadgeldi'nin son yılları Hüsameddin'in üçüncü cildinde ayrıntılıdır. Orada Hacı Şadgeldi'nin "Torumtayoğlu Sirâceddîn Muhammed" adlı vezirinin, Şadgeldi'yi Kadı Burhâneddin'le savaşa teşvik edenler arasında olduğu yazılıdır. Şadgeldi'nin ölümünden sonra oğlu Fahreddîn Ahmed Bey, babasının veziri Torumtayzâde Sirâceddîn Muhammed Çelebi'yi, savaştan yaralı döndüğü hâlde, vezirlik makamında bırakmıştır. Bir kaynakta ise Şadgeldi'nin ikinci kez emir olduğunda Niksar emiri Sirâceddîn Mehmed Bey'i vezir, Nizâmeddin Mahmud'u kazasker, Cemâleddîn Muhammed Aksarayî'yi Amasya kadısı, Gümüşlüoğlu Hacı Sinâneddin Yusuf'u da defterdar atadığı yazılıdır. Bu vezirin "Keçi Bey" olarak anılan kişiyle aynı olması beklenir. Hacı Şadgeldi Paşa, Hacı Kutlu Şah'ın oğlu olarak 1359'dan 1381'e kadar Amasya'yı yönetmiş, Eretnaoğulları'nın zayıflamasıyla emirliği bağımsız hâle gelmiş ve Kadı Burhâneddin'e yenilip 1381'de öldürülünceye kadar sürmüştür.

Vakıflar ve Mütevellilik

Maddedeki kişi İshak Çelebi adıyla anılır ve bilinen tek görevi dedesinin vakıflarının mütevelliliğidir. Mütevelli, vakfın mallarını yöneten kişidir; Hüsameddin'in "babasından sonra mütevelli olup" demesi, görevin baba oğula geçtiğini gösterir. Dedesinin vakıflarının neleri kapsadığı kitapta ayrıca sayılmamıştır. Üçüncü ciltte, 1579 dolaylarında Ziyâre'de cami, mektep ve hamam yaptırıp malını bu hayırlara vakfeden Keçi Beyzâdelerden Ali Ağa'dan söz edilir; bu, Keçi Bey soyunun vakıf kurma geleneğini yaklaşık bir buçuk yüzyıl sürdürdüğünü gösterir.

İshak Çelebi'nin oğlu Ebûbekir Bey için altıncı ciltte ayrı bir madde vardır. Ona göre Ebûbekir Bey Torumtay soyundan bir sancak beyidir ve 893'te [1488] Mısır savaşında ölmüştür; kızları Kamer ve Fahrunnisâ Hatunlar, damadı Hoca Mehmed Çelebi'dir. Kamer Hatun 911'de [1505-06] kocasının yaptırdığı camiye Kur'an cüzleri koymuş ve malını vakfetmiş, Fahrunnisâ Hatun da Ahi Sâbukuddîn Mahallesi'nde bir mektep yaptırmıştır.

Hüsameddin'in kitabı dışındaki kaynaklarda Keçi Bey, Ebûbekir Çelebi ve İshak Çelebi'ye dair bilgiye rastlanmadı; Keçi Bey adıyla anılan bir medrese ya da vakıf yapısı da bu kaynaklarda geçmemektedir.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 283–283. amasya.bel.tr
  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, 2022, 6. Cilt, "Ebûbekir Çelebi-el-Hâc Bedreddîn" maddesi (Keçi Beyzâde Ebûbekir Çelebi kaydıyla), s. 86; "Ebûbekir Bey-Keçi Beyzâde" maddesi, s. 86; 7. Cilt, "İshak Çelebi-Kaya Paşazâde" maddesi, s. 285; 1. Cilt, "Mukaddime (17)", sülâleler bölümü; 3. Cilt, "El-Hâc Seyfeddîn Şâdgeldi Paşa (3)", "Fahreddîn Ahmed Bey" ve "Arslan Bey" maddeleri.

Akademik çalışmalar

Diğer kaynaklar

7. Cilt içindekiler

Karekod · QR code

Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.

This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.