Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 318 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ
Amasya a’yânından Hâfız el-Hâc Mehmed Ağa bin el-Hâc Mustafa Ağa bin el-Hâc Abdülkâdir Ağa’nın oğludur. Ammizâdesi olup kethüdâ-yı rikâb-ı hümâyun olan el-Hâc Hüseyin Ağa’nın dâiresinde tefeyyüz ederek dergâh-âlî gönüllüsü oldu.
Hacı Hüseyin Ağa’nın 1188’de irtihâli üzerine Amasya‘ya avdet etdi. Caniklizâdelerin şiddetini görüp Hicâz’a gitdi. Ba’dehû hacıyân ve a’yân meclislerine a’zâ ve hacıbaşı olup 1200 hudûdunda vefât etdi. Meşâhir-i a’yândan idi. Oğulları es-Seyyid Ali, Ahmed Ağalardır.
Amasya ayanından Hâfız Hacı Mehmed Ağa bin Hacı Mustafa Ağa bin Hacı Abdülkâdir Ağa'nın oğludur. Amcasının oğlu olan, rikâb-ı hümâyun kethüdâsı Hacı Hüseyin Ağa'nın yanında yetişerek dergâh-ı âlî gönüllüsü oldu.
Hacı Hüseyin Ağa'nın 1188'de [1774-75] ölümü üzerine Amasya'ya döndü. Caniklizâdelerin şiddetini görünce Hicaz'a gitti. Sonra hacıların ve ayanların meclislerine üye ve hacıbaşı olup 1200 [1785-86] dolaylarında vefat etti. Tanınmış ayandandı. Oğulları Seyyid Ali ve Ahmed Ağalardır.
Metindeki "Caniklizâdeler", Canikli Hacı Ali Paşa'nın ailesine işaret eder. Yücel Özkaya'nın makalesine göre Amasya sancağı 1 Haziran 1772'de Canikli Ali Bey'e malikâne olarak verilmişti. Amasya halkı 1776 Kasım'ında Canikli Ali Paşa ile oğullarının ve taraftarlarının kendilerine eziyet ve zulüm yaptığından şikâyet etti, aynı ay içinde ikinci bir dilekçeyle malikânenin kaldırılmasını istedi. Hüsameddin'in "Caniklizâdelerin şiddetini görünce Hicaz'a gitti" cümlesi, Amasya'da bu yıllarda yaşanan şikâyetlerle uyuşur. Canikli Ali Paşa 1779'da isyanı sebebiyle rütbesini yitirip kaçtı, 1781'de bağışlandı; oğlu Mikdad Paşa'ya Amasya mutasarrıflığı arpalık olarak verildi. Mehmed Ağa'nın Hicaz'dan ne zaman döndüğü metinde yoktur.
Rikâb-ı hümâyun hizmetleri kapıcıların başlıca görevlerindendi. Kapıcılar kethüdâsı divan ve rikâb-ı hümâyun hizmetlerinde yoğun biçimde çalışır, kapıcıbaşılar ise kapıcıların tayin ve terfi işlerini yürütürdü. Hacı Hüseyin Ağa'nın bu makamdaki görev süresi ve kimliği başka kaynaklarda bulunamadı. "Dergâh-ı âlî gönüllüsü" sınıfı ve Hacı Kadirzâde ailesi hakkında da başka kaynakta bilgiye rastlanmadı; Amasya'da hacıbaşılık görevinin kapsamı da doğrulanamadı.