AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İsmâil Efendi-Muîd

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 307 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasya‘da Çelebizâde Ömer Efendi’den tahsîl-i ulûm edib Mehmed Paşa Medresesi muîdi, ba’dehû ders-i âmı oldu. Muîdlikle iştihâr edib 1099 senesi şevvâlinin onbeşinde vefât etdi. Ulemâdan idi. Mahdûmu Halil Efendi’dir. Bu da muîd olup 1167’de pîr iken vefât etdi. Bunun mahdûmu es-Seyyid Hasan Efendi de muîd olup 1188’de mahdûmu Hâfız Mehmed Efendi’ye bu muîdliği kasr-ı yed etmişdi. Bunlara Muîdzâdeler dendi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya'da Çelebizâde Ömer Efendi'den ilim öğrenip Mehmed Paşa Medresesi'nin muîdi, ardından genel ders yetkilisi oldu. Muîdlikle ün kazandı; 1099 Şevvâl'inin on beşinde [1688] öldü. Âlimlerdendi. Oğlu Halil Efendi'dir. Bu da muîd olup 1167'de [1753-54] yaşlı iken öldü. Bunun oğlu Seyyid Hasan Efendi de muîd olup 1188'de [1774-75] oğlu Hâfız Mehmed Efendi'ye bu muîdlik görevinden elini çekmişti. Bunlara Muîdzâdeler denildi.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • muîd: müderrisin verdiği dersi öğrencilere tekrar eden, ona yardımcı olan öğretim elemanı
  • ders-i âm: genel ders verme yetkisi, bu yetkiye sahip kişi
  • iştihâr: ün kazanma
  • ulemâ: âlimler
  • mahdûm: oğul
  • pîr: yaşlı
  • kasr-ı yed: elini çekme, bir görevi bırakma
  • Muîdzâdeler: muîd soyundan gelenler, muîd ailesi

Muîd Kimdir

Hüsameddin'in sözünü ettiği muîdlik, dört kuşak boyunca aynı ailede sürmüştür: Çelebizâde Ömer Efendi'nin öğrencisi İsmail Efendi, oğlu Halil, onun oğlu Seyyid Hasan ve Hasan'ın oğlu Hâfız Mehmed. Aile bu yüzden "Muîdzâdeler" diye anılmıştır. Muîd, medresede müderrisin verdiği dersi öğrencilere tekrar eden yardımcısıdır; Hasan Efendi'nin 1188'de görevden elini çekip yerini oğluna bırakması, görevin aile içinde devredildiğini gösterir.

Mehmed Paşa Medresesi

Muîdlik yapılan Mehmed Paşa Medresesi, Amasya'da Yeşilırmak yakınında Mehmed Paşa Mahallesi'ndeki külliyenin parçasıdır. Külliyeyi, II. Bayezid'in veziri ve Şehzade Ahmed'in lalası olan Hızır Paşazâde Mehmed Paşa (ö. 900/1495) yaptırmıştır; caminin kitabesine göre inşası Muharrem 891'de (Ocak 1486) tamamlanmıştır. Külliye cami, medrese, imaret, türbe, tabhâne, zâviye, çeşme ve hazîreden oluşuyordu. Günümüze yalnızca cami, ona bağlı kanat mekânlar ve türbe ulaşmıştır; medrese ve imaret yanarak yok olmuştur. Bu nedenle Hüsameddin'in andığı muîdlerin görev yaptığı medresenin binası artık yoktur. Cami ve türbe 1939 depreminde zarar görmüş, Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından onarılmıştır.

Doğrulanamayanlar

İsmail Efendi, Çelebizâde Ömer Efendi, Halil Efendi, Seyyid Hasan Efendi ve Hâfız Mehmed Efendi hakkında yapılan aramalarda başka kaynakta bilgiye rastlanmadı. Muîdzâdeler ailesi için de kayıt bulunamadı.

Kaynakça

7. Cilt içindekiler