AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İsmâil Ağa-Çerkeszâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 307 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasyalıdır. Esbak Amasya Mütesellimi Çerkes Beyzâde [143] Mustafa Bey’in oğludur. Sipâhi olup Macaristân ve Girit Muhârebelerinde bulunarak terakkî gördü. Mükerreren Amasya kethüdâsı olup Bayburtluzâde Kara İbrâhim Paşa ağalarından oldu. 1095’de müşârün-ileyhin sadâretinde kapıcıbaşı olup sonra Amasyalı Hüseyin Paşa kethüdâsı ve 1097’de tarafından Basra mütesellimi oldu. 1098’de müşârün-ileyhin vefâtı üzerine İstanbul’a gelip 1101 senesi ramazânında vefât etdi. Mahdûmu el-Hâc Ali Ağa’dır.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. Daha önce Amasya Mütesellimi olan Çerkes Beyzâde Mustafa Bey'in oğludur. Sipahi olup Macaristan ve Girit savaşlarında bulunarak yükseldi. Birçok kez Amasya kethüdası olup Bayburtluzâde Kara İbrâhim Paşa'nın ağalarından oldu. 1095'te [1683-84] adı geçenin sadaretinde kapıcıbaşı oldu, sonra Amasyalı Hüseyin Paşa'nın kethüdası ve 1097'de [1685-86] onun tarafından Basra mütesellimi oldu. 1098'de [1686-87] adı geçenin ölümü üzerine İstanbul'a gelip 1101 Ramazan'ında [1690] öldü. Oğlu Hacı Ali Ağa'dır.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • esbak: önceki, eski
  • mütesellim: valinin yerine bölgeyi yöneten vekil
  • mahdûm: oğul
  • sipâhi: atlı asker, tımar sahibi süvari
  • muhârebât: savaşlar
  • mükerreren: birçok kez
  • kethüdâ: kâhya, bir paşa ya da şehir ileri gelenlerinin işlerini yürüten kişi
  • kapıcıbaşı: saray kapıcılarının başı; devlet işlerinde görevlendirilen yüksek rütbeli saray görevlisi
  • müşârün-ileyh: yukarıda adı anılan kişi

Bayburtluzâde Kara İbrâhim Paşa

Hüsameddin'in "ağalarından oldu" dediği Kara İbrâhim Paşa, 1030'da (1620-21) Bayburt'a bağlı Kelkit'in Handevrek köyünde doğmuş, Katırcı Ahmed adlı bir köylünün oğludur. Gençliğinde Abaza Hasan'ın maiyetinde levent askeri olarak bulunmuş, isyanın bastırılmasından (1659) sonra İran'a kaçmış, dönünce Firârî Mustafa Paşa'nın himayesine girmiş, sonra sadaret kethüdası Merzifonlu Kara Mustafa Ağa'ya bağlanmıştır. Merzifonlu sadrazam olunca üçüncü vezir rütbesiyle Kubbealtı'na alınmış; Viyana Kuşatması'nın başarısızlığından sonra eski efendisinin aleyhine dönmüş, Kara Mustafa Paşa 6 Muharrem 1095'te (25 Aralık 1683) idam edilmiş, Kara İbrâhim Paşa da sonradan iki yıl kadar sadrazamlık yapmıştır.

Kara İbrâhim Paşa sadaretten alındıktan sonra hapsedilmiş, malına el konulmuş, Rebîülâhir 1097'de (Mart 1686) Rodos'a sürülmüş ve Şaban 1098'de (Haziran-Temmuz 1687) başkapıcıbaşı Kör Mustafa Bey tarafından orada öldürülmüştür. Hüsameddin'in "1098'de müşârün-ileyhin vefâtı üzerine İstanbul'a gelip" sözü, bu tarihle tam örtüşür; metinde anılan iki kişiden hangisinin kastedildiği tam açık olmasa da, bu eşleşme Kara İbrâhim Paşa'nın öldürülmesine işaret eder. Bu bir çıkarımdır.

Amasya ve Merzifon Bağlantıları

Kara İbrâhim Paşa'nın efendisi Merzifonlu Kara Mustafa Paşa, Amasya sancak beyi iken Köprülü Mehmed Bey'in (Paşa) himayesinde yetişmiştir. İsmail Ağa'nın Kara İbrâhim Paşa'nın ağaları arasında bulunması, bu çevre ilişkileri içinde okunabilir; ancak kendisine dair kayıt bulunmadı.

Doğrulanamayanlar

İsmail Ağa, babası Çerkes Beyzâde Mustafa Bey ve oğlu Hacı Ali Ağa hakkında okunan kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Amasyalı Hüseyin Paşa ve onun Basra'ya mütesellim atamasıyla ilgili bilgi de bulunamadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 307–307. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

7. Cilt içindekiler