AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İsmâil Çelebi-İsrâfilzâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 302 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasyalıdır. Kibâr-ı kudâtdan Abdülmecid Çelebi bin eş-Şeyh Nasûh Çelebi bin Tâcü’ş-şerî’a İsrâfil el-Lâdikî mahdûmudur. Ulemâdan tahsîl-i ulûm ederek müderris, kadı olup 911 senesi hilâlinde vefât etdi. Kibâr-ı kudâtdan idi. Mahdûmu Fahreddîn Mehmed Çelebi’dir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. Büyük kadılardan Abdülmecid Çelebi'dir; Şeyh Nasûh Çelebi'nin oğlu, Tâcü'ş-şerî'a İsrâfil el-Lâdikî'nin torunudur. Âlimlerden ilim öğrenerek müderris ve kadı oldu; 911 yılının başlarında [1505] vefat etti. Büyük kadılardandı. Oğlu Fahreddîn Mehmed Çelebi'dir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • kibâr-ı kudât: büyük kadılar, kadıların ileri gelenleri
  • mahdûm: oğul
  • Tâcü'ş-şerî'a: şeriatın tacı; âlimlere verilen onur unvanı
  • el-Lâdikî: Lâdik'li
  • ulemâ: âlimler
  • tahsîl-i ulûm: ilim öğrenimi
  • müderris: medresede ders veren yüksek rütbeli hoca
  • hilâl: yeni ay; burada yılın başı

Lâdik ve Lâdikî Nisbesi

İsrâfil'in adına eklenen "el-Lâdikî", Lâdik'ten gelmiş olmayı anlatır. Lâdik, Osmanlı döneminde Amasya sancağına bağlı bir kasabaydı ve bugün Samsun iline bağlıdır. Aynı nisbeyi taşıyan müzik kuramcısı Lâdikli Mehmed Çelebi'nin hayatını anlatan bir maddede, Lazkiye'de ya da Denizli yakınındaki Lâdik'te doğduğu yönündeki rivayetlerin yanlış olduğu, nisbesinin Amasya sancağındaki Lâdik kasabasına işaret ettiği belirtilir. Bu da "Lâdikî" nisbesinin Amasya çevresinde bilinen bir yerleşime bağlanabileceğini gösterir. Amasya'nın on yedinci ve on sekizinci yüzyıl hurufat kayıtlarında Lâdik, zâviyelerin en çok bulunduğu kazalar arasında sayılır; yani bölge dinî faaliyet bakımından da tanınan bir yerdi.

Müderris ve Kadı

Müderris, medreselerde ders veren en yüksek rütbeli hocaya verilen ad olup Selçuklulardan itibaren resmî bir görev niteliği kazanmıştır. Müderrisler çoğu zaman kadılık ve müftülük gibi görevleri de yürütürdü; ücretleri görev yaptıkları medresenin vakıf gelirine göre belirlenirdi. Hüsameddin'in İsrâfilzâde Abdülmecid için "müderris, kadı" demesi, bu iki görevin aynı kişide birleşebildiğini gösterir. Amasya, on beşinci ve on altıncı yüzyıllarda şehzadelere ev sahipliği yaptığı için medreseleriyle de ünlüydü; bugüne kadar kırkın üzerinde medresenin varlığı tespit edilmiştir.

Aynı Adı Taşıyan Bir Âlim

Kaynaklarda Abdülmecîd b. Şeyh Nasûh b. İsrâîl Amasî adıyla anılan bir müellif vardır. Bu kişinin "el-Fevzü'l-azîm" adlı tefsir risalesini 957'de [1550] yazdığı kaydedilir. Aynı kişi, tarikata intisabı bulunan ve işârî yorumlara da yer veren, Zemahşerî, Beyzâvî ve Râzî gibi müfessirlerden yararlanan bir âlim olarak tanıtılır. Nesep zinciri Hüsameddin'in verdiğine benzer, yalnızca dedenin adı İsrâîl biçiminde yazılır; ancak Hüsameddin onu 911'de, yani 1505'te ölmüş gösterir. 957'de eser yazan bir kişinin 911'de ölmüş olması mümkün değildir. İki ihtimal vardır: Hüsameddin'in verdiği ölüm yılı yanlıştır ya da aynı soyda aynı adı taşıyan iki ayrı kişi bulunmaktadır. Kaynaklar bu konuda kesin bir şey söylemez, o yüzden iki kişinin aynı olduğu iddia edilmemelidir.

Şeyh Nasûh ve İsrâfil

Nasûh ve İsrâfil adlı kişilerin hayatlarıyla ilgili elimizde Hüsameddin'in verdiği nesepten başka bilgi yoktur. İsrâfil'in "Tâcü'ş-şerî'a" olarak anılması onun döneminin tanınmış bir hukuk âlimi olduğunu düşündürür, ancak bu unvanın hangi dönemde ve hangi gerekçeyle verildiği bilinmemektedir.

Doğrulanamayanlar

Abdülmecid Çelebi, babası Şeyh Nasûh, dedesi Tâcü'ş-şerî'a İsrâfil ve oğlu Fahreddîn Mehmed Çelebi hakkında yapılan aramalarda 911 ölüm tarihini doğrulayan bir kaynağa rastlanmadı. Kadılık yaptığı yerler ve müderrislik görevleri bilinmemektedir.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

Diğer kaynaklar

7. Cilt içindekiler