AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

İsmâil Efendi-Müderris Çelebi

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 302 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasyalıdır. İmâm Abdülkerîm Çelebi mahdûmudur. Buna İmâmzâde de denir. Amasya Müftüsü ve “Mahzenü’l-Fıkh” mü’ellifi Musliheddîn Mûsâ Çelebi’den ikmâl-i tahsîl edib ders-i âm, Yörgüç Paşa, ba’dehû Mehmed Paşa müderrisi oldu. Neşr-i ulûma bezl-i himmet ederek 958’de vefât etdi. Meşâhir-i ulemâdan fâzıl, tefsîr ve hadîse vâkıf idi. Mahdûmu Abdülkerîm Efendi’dir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. İmâm Abdülkerîm Çelebi'nin oğludur. Ona İmâmzâde de denir. Amasya Müftüsü ve "Mahzenü'l-Fıkh" yazarı Musliheddîn Mûsâ Çelebi'den öğrenimini tamamlayıp ders-i âm, Yörgüç Paşa, sonra Mehmed Paşa müderrisi oldu. İlmin yayılması için gayret göstererek 958'de [1551] vefat etti. Ünlü âlimlerden, fazıl, tefsir ve hadis bilgisine sahip bir kişiydi. Oğlu Abdülkerîm Efendi'dir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • mahdûm: oğul
  • İmâmzâde: imamın oğlu; imam oğlu
  • mü'ellif: yazar, eser sahibi
  • ikmâl-i tahsîl: öğrenimi tamamlama
  • ders-i âm: genel ders verme yetkisi; halka açık ders
  • müderris: medresede ders veren yüksek rütbeli hoca
  • neşr-i ulûm: ilmin yayılması
  • bezl-i himmet: gayret gösterme
  • meşâhir-i ulemâ: ünlü âlimler
  • fâzıl: bilgili, erdemli kişi
  • tefsîr: Kur'an yorumu
  • hadîs: Hz. Peygamber'in söz ve davranışları

Müderris ve Ders-i Âm

Müderris, medreselerde ders veren en yüksek rütbeli hocaya verilen addır. Selçuklu çağından beri müderrisler vezir ya da sultan tarafından tayin edilir, göreve bir törenle başlardı. Ücretleri görev yaptıkları medresenin vakıf gelirine bağlıydı. Bir müderris birden fazla medreseye tayin edilmişse bunlardan yalnızca birinde bizzat ders verir, diğerlerinde ücretle bir vekil görevlendirirdi. Hüsameddin'in İsmâil Efendi için sıraladığı Yörgüç Paşa ve Mehmed Paşa medreseleri böyle ardışık görevler olabilir; kayıtlar bunu açıkça söylemez. "Ders-i âm" ifadesi, Amasya'daki vakıf kayıtlarında da geçer. Şeyh Osman Zâviyesi'ne bağlı bir vakfın şartı olarak geçen "bâ-şart-ı tedris ders-i âm" ifadesi, o vakıfta ders verilmesinin şart koşulduğunu gösterir.

Yörgüç Paşa Medresesi

Yörgüç Paşa, II. Murad'ın lalası olarak Rum vilâyeti beylerbeyliği yapmış, Amasya'da bir cami, medrese, imaret ve iki hamam yaptırmıştır. 1442'de ölünce yaptırdığı caminin türbesine gömülmüştür. Camisi bugün ayaktadır; medresesi ise vakfiye ve tahrir kayıtlarından bilinir. Hüsameddin'in sıraladığı iki medrese, Amasya'nın on beşinci yüzyıl vakıf düzeninde yönetici sınıfın kurduğu kurumlardandır.

Mehmed Paşa Külliyesi

Mehmed Paşa Külliyesi, Yeşilırmak yakınında, bugün de Mehmed Paşa mahallesi olarak anılan semtte bulunur. Külliyenin kurucusu, II. Bayezid'in veziri ve Şehzade Ahmed'in lalası olan Hızır Paşazâde Mehmed Paşa'dır (ö. 900/1495). Caminin kapısındaki kitâbeye göre yapı 891 yılı Muharreminde, yani Ocak 1486'da tamamlanmıştır. Külliye cami, medrese, imaret, türbe, tabhâne, zâviye, çeşme ve hazîreden oluşuyordu; medrese ve imaret yanarak yok olmuştur, cami ve türbe günümüze ulaşmış, 1939 depreminde zarar görmüştür. Hüsameddin'in "Mehmed Paşa müderrisi" demesi, bu yapıdaki medreseye işaret eder.

Musliheddîn Mûsâ Çelebi ve Mahzenü'l-Fıkh

İsmâil Efendi'nin hocası olarak anılan Musliheddîn Mûsâ Çelebi, Amasya müftüsü ve "Mahzenü'l-Fıkh" adlı fıkıh eserinin yazarı olarak geçer. Bu eser ve yazarı hakkında yapılan aramalarda doğrulanabilir bir ayrıntıya ulaşılamamıştır; bu nedenle onun hayatı, müftülük yılları ve eserin içeriği hakkında Hüsameddin'in verdiği bilgi dışında bir şey söylenemez. Amasya'nın bu çağda kırkın üzerinde medresesi bulunduğu, şehrin Anadolu'nun önemli ilim merkezlerinden biri sayıldığı bilinmektedir; İsmâil Efendi de bu ortamda yetişen bir müderristir.

İmâmzâde Adı

İsmâil Efendi'ye "İmâmzâde" denmesi, babasının imamlık görevinden gelir. Amasya'da bu adı taşıyan kişi ve ailesi hakkında başka kaynakta bilgiye rastlanmamıştır.

Doğrulanamayanlar

İsmâil Efendi, babası Abdülkerîm Çelebi, oğlu Abdülkerîm Efendi ve hocası Musliheddîn Mûsâ Çelebi hakkında başka bir kaynakta bilgiye rastlanmadı. 958 ölüm tarihi ve müderrislik görevleri yalnızca Hüsameddin'in kaydına dayanır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

7. Cilt içindekiler

Karekod · QR code

Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.

This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.