Amasyalıdır. “Üveys Bey” demekle meşhûr olup zu‘amâdan Seyfullah Bey bin Mustafa’nın oğludur. Amasya alaybeyliğinden mirlivâ olmuşdu. 1043 senesi zilhiccesinin yedinci günü Amasya beyi ve Revân Seferi’ne me’mûr olup kethüdâyeri Kırmacı Mehmed Ağa Amasya mütesellimi ve on dördüncü es-Seyyid eş-Şeyh Ahmed Efendi nakîbü’l-eşrâf kâ’im-makâmı oldu.
1044 senesi gurre-i muharreminde Hacı Efendizâde Mehmed Efendi bin İbrâhim Efendi Amasya kadısı olup Sivas Beylerbeyi Besnili [69] Ali Paşa idi. Bu sene Revân Harbi için her taraftan tedârikât u levâzım-ı askeriyye istihzârâtı görülmeye başladı.
Ancak mirlivâ, Erzurum’a giderken kazâen vefât eylediğinden Amasya sancağı muharrem evâsıtında Eskişehir Bey’i Mehmed Bey’e tevcîh edilip Erzurum Ordugâhı’na me’mûr oldu.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. "Üveys Bey" diye ünlü olup zeamet sahiplerinden Seyfullah Bey bin Mustafa'nın oğludur. Amasya alaybeyliğinden mirlivâ olmuştu. 1043 [1633-34] yılı zilhicce ayının yedinci günü Amasya beyi ve Revan Seferi'ne görevli olarak atandı. Kethüdâyeri Kırmacı Mehmed Ağa Amasya mütesellimi oldu; on dördüncü gün de es-Seyyid eş-Şeyh Ahmed Efendi nakîbü'l-eşrâf kaymakamı oldu.
1044 [1634-35] yılı muharrem başında Hacı Efendizâde Mehmed Efendi bin İbrâhim Efendi Amasya kadısı oldu; Sivas Beylerbeyi de Besnili Ali Paşa idi. Bu yıl Revan Savaşı için her yandan askerî hazırlık ve gereç tedariki görülmeye başlandı.
Ancak mirlivâ, Erzurum'a giderken tesadüfen öldüğünden Amasya sancağı muharrem ortasında Eskişehir Beyi Mehmed Bey'e verildi; kendisi de Erzurum Ordugâhı'na görevlendirildi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- zu'amâ: zeamet sahibi sipahiler
- mirlivâ: sancak beyi
- me'mûr: görevli
- tedârikât ü levâzım: hazırlıklar ve gerekli malzemeler
- kazâen: kaza sonucu, beklenmedik biçimde
- tevcîh: bir göreve ya da sancağa atama, verme
Revan Seferi ve Erzurum Ordugâhı
Üveys Bey'in sancak beyliği, kitabın anlatımına göre kısa sürmüştür: zilhicce 1043'ün yedisinde atanıp 1044 muharreminin ortasında, Erzurum yolunda kazayla ölmüştür. Burada sözü edilen Revan Seferi, IV. Murad'ın doğuya ilk kişisel seferidir. Bir ansiklopedi maddesine göre padişah 28 Mart 1635'te Üsküdar'dan hareket etmiştir. Başka bir anlatıma göre IV. Murad, Kanuni'den sonra ordunun başında doğu seferine çıkan ilk padişahtır; 22 Mayıs'ta Sivas'a varmış, seferin hedefinin Revan olduğu anlaşılınca asker yığınağı Erzurum'a yapılmaya başlanmış ve padişah 3 Temmuz'da Erzurum'a ulaşmıştır. Revan kalesi 28 Temmuz-8 Ağustos 1635 arasında kuşatılıp alınmıştır.
Hüsâmeddin'in "Revan Seferi'ne görevli" sözü Üveys Bey'in atamasını zilhicce 1043'e, yani 1634 Haziran'ına koyar. Bu tarih, padişahın hareket tarihi olan Mart 1635'ten yaklaşık dokuz ay öncedir. Kitap, bu erken hazırlığı ayrıca anlatır: "Bu sene Revan Harbi için her taraftan tedârikât u levâzım-ı askeriyye istihzârâtı görülmeye başlandı." Başka kaynaklarda sefer hazırlığının bu denli erken başladığına dair bir bilgi bulunamadı.
Üveys Bey'in yerine atanan Eskişehir Beyi Mehmed Bey, büyük olasılıkla sıradaki maddede adı geçen Köprülü Mehmed Bey'dir. Bu maddede kimliği belirtilmemiştir, fakat bir sonraki maddede Köprülü Mehmed Bey'in muharremin on üçünde Amasya beyi olduğu ve Erzurum Ordugâhı'na görevlendirildiği yazılıdır; iki kayıt aynı atamayı anlatıyor görünür.
Sivas Beylerbeyi Besnili Ali Paşa'ya gelince, hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 4. Cilt, s. 560. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Diğer kaynaklar