Amasya ümerâsından Hacı Nevrûz Beyzâde İlyâs Bey'in oğludur. 934 senesi rebî'ulâhirinde Abdullah Bey'in şehâdetine binâ'en Amasya sancağı beyi oldu. Amasya alaybeyiliğinden neş'et etdi. Sivas vâlîsi İskender Paşa da Trabzon'a i'âde edilip "Fil Ya'kûb Paşa" Sivas beylerbeyi oldu.
Velî Bey, Artukova vak'asında fedâkârâne çalışarak nâm almış bir bahâdırdı. Sancağı güzel korudu. 935 senesinde Mecidözü havâlîsinde zuhûr eden ihtilâli kendisi istîsâl ederek eşkıyâyı yıldırdı. Bu sene Budin harbine me'mûren Rûmeli'ne gitdi.
936 senesi muharreminin sonlarında Amasya müftüsü kibâr-ı fukahâdan Musliheddîn Mûsâ Efendi vefât etdi. Üçler Mahallesi'nde kâ'in hânesi bahçesine defn edildi. Yerine Amasya ulemâsından Bâyezîd Efendi [297] müftü ve müderris-i Sultâniyye oldu. Velî Bey de diğer livâya nasb edildiğinden İbrâhim Bey Amasya sancağı emâretine ta'yîn edildi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya beylerinden Hacı Nevruz Beyzade İlyas Bey'in oğludur. 934 [1527-28] yılı Rebiülahir ayında Abdullah Bey'in şehit olması üzerine Amasya sancak beyi oldu. Amasya alay beyliğinden yetişmişti. Sivas valisi İskender Paşa da Trabzon'a geri gönderilip "Fil Yakub Paşa" Sivas beylerbeyi oldu.
Veli Bey, Artukova olayında fedakârca çalışarak ün almış bir yiğitti. Sancağı iyi korudu. 935 [1528-29] yılında Mecidözü çevresinde ortaya çıkan isyanı kendisi bastırarak eşkıyayı yıldırdı. Bu yıl Budin savaşı için görevlendirilerek Rumeli'ne gitti.
936 [1529-30] yılı Muharrem ayının sonlarında Amasya müftüsü, büyük fıkıh bilginlerinden Musliheddin Musa Efendi öldü. Üçler Mahallesi'ndeki evinin bahçesine gömüldü. Yerine Amasya ulemasından Bayezid Efendi müftü ve Sultaniye müderrisi oldu. Veli Bey de başka bir livaya atandığından İbrahim Bey Amasya sancağı emirliğine atandı.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- ümerâ: beyler, emirler
- alaybeyi: sancakta sipahi birliklerini toplayıp savaşa götüren görevli
- neş'et etmek: yetişmek, çıkmak
- i'âde etmek: geri göndermek
- vak'a: olay
- istîsâl: kökünü kazıma, bastırma
- me'mûren: görevli olarak
- kibâr-ı fukahâ: büyük fıkıh bilginleri
- kâ'in: bulunan, olan
- nasb edilmek: atanmak
- emâret: beylik, yöneticilik
Veli Bey ve Bölgedeki İsyanlar
Veli Bey, Amasya beylerinden gelen bir komutandır. Önceki maddede (Abdullah Bey) anlatılan Artukabad savaşında yer almış, orada kazandığı ün sancak beyliğine giden yolu açmıştır. Metinde Artukova olarak anılan yer, bugünkü Tokat'ın Artova ilçesinin eski adıdır. Mecidözü çevresindeki 935 isyanı için başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Hacı Nevruz Beyzade İlyas Bey ile Veli Bey hakkında da başka kaynakta kayıt görülmedi.
"Fil Yakub Paşa" adı, bu dönemin kayıtlarında Kalender Çelebi'ye yenilen Sivas beylerbeyi Yakub Paşa'yı akla getirir. Aynı kişi olup olmadığı, elimizdeki kaynaklardan kesin söylenemez. Budin savaşına gelince, Kanunî'nin Budin üzerine 1529'da yaptığı sefer bilinir; Hüsameddin'in 935 yılında Veli Bey'in Rumeli'ne gönderildiğini yazması bununla uyumludur, ancak bu bağlantı bizim çıkarımımızdır.
Amasya Müftüleri
Bu madde, Amasya müftülüğünün el değiştirmesini kaydeder: Musliheddin Musa Efendi 936 başında ölür, yerine Bayezid Efendi gelir. Hüsameddin'in listesinde sıra şöyledir: 929'da Üçbaş Nureddin Hamza, 933'te Musliheddin Musa, 936'da Bayezid Efendi. Musliheddin Musa Efendi'nin Hüseyniye müderrisi olduğu, bir önceki maddede belirtilir. Kitabın verdiği Üçler Mahallesi bugün aynı adla anılıyor mu, bu araştırmada doğrulanamadı.
İbrahim Bey
Yerine atanan İbrahim Bey'in kısa görev süresi bir sonraki maddede anlatılır. Bu sırada sancağın fiilen Amasya alay beyi Seydi Ahmed Bey tarafından korunduğu görülür.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 3. Cilt, s. 502–503. amasya.bel.tr
Resmî kaynaklar
Diğer kaynaklar