AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · BİRİNCİ BÂB · ONUNCU FASIL · İKİNCİ DEVRE

Sinan Paşa

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 3. Cilt, s. 500 • Hazırlayan: Prof. Dr. Mehmet ARSLAN

Özgün Metin

Sultân Ahmed'in vezîri olan Yularkısdı Sinan Paşa'dır. Bu da Hızır Paşa'nın köleliğinden tefeyyüz etmişdi. 925 senesi saferinde Amasya muhâfızı oldu. Gelip eşkıyâyı ta'kîbâta koyuldu.

Bu sene çokdan beri Yedi Kule zindânında unutulup kalmış olan Gümüşlü- [290] zâde Pîr Muhyiddîn Mehmed Çelebi, Sultân Selîm Hân'ın emr-i mahsûsuyla afv ve ıtlâk edilerek arzusuyla Hicâz'a gitdi. Esnâ-yı hurûcunda Sultân Selîm'e ağır du'âlar etdiğini Âlî Çelebi Künhü'l-Ahbâr'ında yazıyor.

925 senesi evâsıtında Amasya müftüsü Gıyâseddîn Paşa Çelebi Kudüs mollası olduğu münâsebetle yerine sâbık Sultân Ahmed'in mu'allimi olup Edirne'de Çifteler Medresesi müderrisi olan Amasyalı Hatîb Kâsımzâde Muhyiddîn Mehmed Efendi Amasya müftüsü ve Sultâniyye müderrisi oldu.

Muhyiddîn Efendi'nin geldiğinden az sonra Amasya kadısı Mü'eyyedzâde Abdülkerîm Efendi vefât etdi. Yerine İbrâhim Efendizâde Osmân Efendi Amasya kadısı oldu. Abdülkerîm Efendi kibâr-ı ulemâdan bir zât idi.

926 senesi şevvâlinin dokuzuncu günü Sultân Selîm-i Evvel vefât edib yerine büyük şehzâdesi Sultân Süleyman Hân Osmanlı tahtına cülûs etdi. Gümüşlüzâde Pîr Muhyiddîn Mehmed Çelebi de Amasya'ya bu sene gelip evlâd u ıyâline kavuşdu.

Amasya mutasarrıfı Sinan Paşa, eşkıyânın istîsâline hasr-ı himmet ederek sancağın her tarafını dolaşıp korudu. Fakat 927 senesinde Mecidözü civârında tenkîlâtına devâm ederken bir pusuya düşüp eşkıyâ tarafından şehîd edildi. Yerine Karahisâr-ı Şarkî beyi Mehmed Bey ta'yîn olundu. [291]

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Sultan Ahmed'in veziri olan Yularkısdı Sinan Paşa'dır. O da Hızır Paşa'nın kölesi olarak yetişip güçlenmişti. 925 yılı saferinde Amasya muhafızı oldu. Gelip eşkıyanın peşine düşmeye koyuldu.

Bu yıl, uzun zamandan beri Yedikule zindanında unutulup kalmış olan Gümüşlüzâde Pîr Muhyiddin Mehmed Çelebi, Sultan Selim Han'ın özel emriyle affedilip serbest bırakıldı ve kendi isteğiyle Hicaz'a gitti. Çıkışı sırasında Sultan Selim'e ağır beddualar ettiğini Âlî Çelebi, Künhü'l-Ahbâr'ında yazıyor.

925 yılının ortalarında Amasya müftüsü Gıyâseddin Paşa Çelebi Kudüs mollası olduğu için, yerine eski Sultan Ahmed'in hocası olup Edirne'de Çifteler Medresesi müderrisi olan Amasyalı Hatîb Kâsımzâde Muhyiddin Mehmed Efendi Amasya müftüsü ve Sultâniyye müderrisi oldu.

Muhyiddin Efendi'nin gelişinden az sonra Amasya kadısı Mü'eyyedzâde Abdülkerim Efendi vefat etti. Yerine İbrahim Efendizâde Osman Efendi Amasya kadısı oldu. Abdülkerim Efendi büyük âlimlerden bir zattı.

926 yılı şevvalinin dokuzuncu günü I. Sultan Selim vefat etti; yerine büyük oğlu Sultan Süleyman Han Osmanlı tahtına oturdu. Gümüşlüzâde Pîr Muhyiddin Mehmed Çelebi de bu yıl Amasya'ya gelip çoluk çocuğuna kavuştu.

Amasya mutasarrıfı Sinan Paşa, eşkıyanın temizlenmesine bütün gücüyle çalışarak sancağın her yanını dolaşıp korudu. Fakat 927 yılında Mecidözü civarında temizlik harekâtına devam ederken bir pusuya düşüp eşkıya tarafından şehit edildi. Yerine Karahisâr-ı Şarkî beyi Mehmed Bey atandı.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • tefeyyüz: yararlanıp gelişme, yetişme
  • ta'kîbât: izleme, takip
  • emr-i mahsûs: özel emir
  • afv ve ıtlâk: affetme ve serbest bırakma
  • mu'allim: hoca, öğretmen
  • Sultâniyye müderrisi: Amasya'daki Sultan II. Bayezid (Sultâniyye) Medresesi'nin müderrisi
  • cülûs: tahta çıkma
  • evlâd u ıyâl: çoluk çocuk, aile
  • istîsâl: kökünü kazıma, temizleme
  • tenkîl: temizleme harekâtı, cezalandırma

Yularkısdı Sinan Paşa'nın Hayatı

Hüsameddin'in kitabının sonraki ciltlerinde Sinan Paşa'nın adı Sinâneddin Yûsuf Paşa olarak geçer. Oradaki tercümeye göre Küçük yaşta Amasya'ya gelip Hızır Paşa'ya hizmet etmiş, sonra II. Bayezid'e sunulup sarayda yetişmiştir. II. Bayezid'in cülusunda beyler arasında yer almış (886), 893'te Mısır savaşında esir düşmüş, barıştan sonra serbest kalıp Amasya valisi Şehzade Ahmed'in maiyetine girmiştir. 917'de serdar Atik Paşa'nın maiyetinde Şahkulu savaşına katılmış, 918'de Şehzade Ahmed'in boğdurulmasıyla hapsedilmiştir. Aynı kayıt, Çaldıran dönüşü Amasya'ya gelen Sultan Selim'e başvurup affedildiğini ve Hacı Hamza Derbendi muhafızı olarak Hacı Hamza Kalesi içinde oturmakla görevlendirildiğini, 925 saferinde Amasya muhafızı ve sancak mutasarrıfı olarak geldiğini, 927'de Mecidözü civarında pusuya düşüp şehit olduğunu bildirir. Bu bilgi bu maddedeki anlatımla uyuşur.

Aynı tercümede Sinan Paşa'nın Amasya'da Çukurbahçe'de bir mescidi ve Selağzı'nda bir hamamı bulunduğu, 917'de Amasya'ya ait vakfiyesini düzenlettiği ve sonradan Hacı Hamza kasabasında cami, mektep ve benzeri yapılar yaptırdığı yazılıdır. Vakfiyesine göre vakfın yöneticiliği önce oğlu Mustafa Paşa'nın çocuklarına, onların soyu tükenince yeğenzadelere geçecekti. Hüsameddin'in kendi zamanında bu vakıf hâlâ onların elindeydi.

Şahkulu isyanı sırasında Sinan Paşa'nın rolüne dair bir makale ise farklı bir tablo çizer: Nur Ali Halife'nin 1512'de Orta Anadolu'da toplanan kuvvetleri Amasya üzerine yürüyünce, Amasya valisi Şehzade Ahmed'in ayaklanmayı bastırmak üzere gönderdiği "Yularkastı Sinan Bey" başarısız olmuştur. Yani paşanın Kızılbaş hareketleriyle ilk karşılaşması 925'ten çok önce başlar.

Gümüşlüzâde ve Zamanın Amasyası

Hüsameddin'in sonraki ciltlerinde Gümüşlüzâde ailesi, Amasya'nın şeref kaynağı sayılan, mensuplarından biri Şeyhülislâm unvanıyla anılan Çelebi olan bir âlim ve şeyh ailesi olarak geçer. Maddedeki Gümüşlüzâde Pîr Muhyiddin Mehmed Çelebi'nin Sultan Ahmed'in şeyhi olarak Yedikule'ye gönderildiği önceki maddede anlatılmıştı. Burada onun, Selim'in özel emriyle serbest bırakılıp önce Hicaz'a gittiği, sonra Süleyman'ın tahta çıktığı yıl Amasya'ya dönüp ailesine kavuştuğu öğrenilir. Hüsameddin bu bilgiyi Âlî'ye dayandırır. Künhü'l-ahbâr, Âlî Mustafa Efendi'nin (öl. 1600) dünya tarihi olarak yazdığı eserdir; Hüsameddin'in aktardığı beddua anlatısını bu eserde ben doğrulayamadım.

Selim'in Ölümü

Maddede Yavuz Sultan Selim'in 926 şevvalinin dokuzuncu günü öldüğü yazılıdır; TDV'nin ilgili maddesinde de ölüm yılı 926 (1520) olarak geçer. Yerine geçen oğlu Süleyman'ın, Selim'in ölümü sırasında hayatta kalan tek oğlu olduğu da aynı maddede belirtilir.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

3. Cilt içindekiler

Karekod · QR code

Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.

This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.