Esbak Amasya kadısı Muslihzâde Abdurrahmân Efendi'nin mahdûmu olup "Kadızâde" demekle meşhûrdur. Mehmed ve Mahmûd Paşalar'ın küçük kardaşıdır. Amasya sancağı alaybeyisi ve muhâfız vekîli iken 937 senesi şa'bânında Amasya beyi oldu.
Çünkü Amasya havâlîsinde eksik olmayan eşkıyâyı ta'kîb ederek [298] Zünnûnoğlu Halîl Bey'i yalnız başına ma'iyyetindeki kuvve-i mevcûdesiyle istîsâl etmeğe muvaffak olduğuna mükâfâten mîrlivâ olmuşdu. Halîl Bey, pek azılı bir şakî idi. Bunun istîsâli oldukça bir vak'a-i mühimme olmuşdu.
938 senesinde Seydî Bey Irâk harbine me'mûr olarak gitdi. Bundan cür'et alan ihtilâl erbâbı Amasya etrâfında yine baş kaldırmağa başladı. Bu esnâda zuhûr eden hâdiseler üzerine eşkıyâ harbinde büyük yararlığı görülen Niğbolu beyi Mehmed Bey, Amasya sancağı beyliğine ta'yîn edildi.
Günümüz Türkçesiyle
Önceki Amasya kadısı Muslihzade Abdurrahman Efendi'nin oğludur; "Kadızade" diye tanınır. Mehmed ve Mahmud Paşalar'ın küçük kardeşidir. Amasya sancağı alay beyi ve muhafız vekili iken 937 [1530-31] yılı Şaban ayında Amasya beyi oldu.
Çünkü Amasya çevresinde eksik olmayan eşkıyayı izleyerek Zünnunoğlu Halil Bey'in kökünü, yalnız başına, yanındaki mevcut kuvvetle kazımayı başardığı için mükâfat olarak mirliva olmuştu. Halil Bey çok azılı bir eşkıyaydı. Bunun kökünün kazınması oldukça önemli bir olay olmuştu.
938 [1531-32] yılında Seydi Bey Irak savaşına görevlendirilerek gitti. Bundan cesaret alan isyancılar Amasya çevresinde yine baş kaldırmaya başladı. Bu sırada ortaya çıkan olaylar üzerine, eşkıya savaşında büyük yararlığı görülen Niğbolu beyi Mehmed Bey Amasya sancak beyliğine atandı.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- esbak: önceki, eski
- mahdûm: oğul
- muhâfız vekîli: kale ve sancak muhafızının vekili
- istîsâl: kökünü kazıma
- kuvve-i mevcûde: eldeki kuvvet
- mükâfâten: ödül olarak
- şakî: eşkıya, yol kesen
- vak'a-i mühimme: önemli olay
- cür'et almak: cesaret bulmak
- ihtilâl erbâbı: isyancılar
Zünnunoğlu Halil Bey'in Sonu
Halil Bey, kimi araştırmacılara göre Baba Zünnun'un oğludur ve Hisar Beğlü oymağının boy beyidir. 1527'de başlayan ayaklanmaya Çiçeklü, Ağca Koyunlu ve Mesutlu gibi birçok oymak katılmış, ayaklananların sayısı 5-6 bini bulmuştur. Aynı anlatımda Halil'in Pasin ovasındaki bir çatışmadan kaçarak kurtulduğu yazılır; Hüsameddin ise onun sonunda Seydi Ahmed Bey tarafından ortadan kaldırıldığını bildirir ve bunu Seydi Ahmed Bey'in mirlivalıkla ödüllendirilmesinin nedeni sayar. Bu başarı, kitaba göre 937 Şaban'ından önce gerçekleşmiştir. Başka bir kaynakta Seydi Ahmed Bey'in adına ya da Halil Bey'in ölümünün ayrıntısına rastlanmadı. Aynı adı taşıyan 17. yüzyıldaki Seydi Ahmed Paşa (1661'de idam edildi) bambaşka bir kişidir; karıştırılmamalıdır.
Irak Savaşı Tarihi
Hüsameddin 938 [1531-32] yılında Seydi Bey'in "Irak harbine" gittiğini yazar. Osmanlı'nın Safevîlere karşı yürüttüğü Irakeyn Seferi ise Tebriz'in alındığı Ağustos 1534'te anılan, iki yıldan uzun süren bir harekâttır. İki tarih arasındaki fark, Hüsameddin'in başka bir hazırlığa ya da sefere işaret ediyor olabileceğini düşündürür; bunu açıklayan bir kaynağa ulaşılamadı. Bu nedenle tarih Hüsameddin'in kaydı olarak bırakılmıştır.
Kadızade Ailesi
Hüsameddin'in "Kadızade" demesi, Seydi Ahmed Bey'in babası Muslihzade Abdurrahman Efendi'nin Amasya kadısı olmasındandır. Kardeşleri olarak anılan Mehmed ve Mahmud Paşalar'ın kimliği bu maddede açıklanmaz. Niğbolu beyi Mehmed Bey hakkında da başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 3. Cilt, s. 503–503. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Diğer kaynaklar