Yörgüç Paşazâde Alî Bey'in oğludur. 927 senesi rebî'ulevvelinde Amasya sancağı beyi oldu. Karahisâr-ı Şarkî'den gelip eşkıyâyı ta'kîbe gitdi. Çavuşân-ı dergâh-ı âlîden Çavuş Mehmed Ağa, mîrlivâ kâ'im-makâmı oldu.
Bu esnâda Sivas vâlîsi Şâdî Paşa Konya vilâyetine nakl edilip Trabzon beylerbeyi Lala Sinan Paşa bin Mehmed Sivas vâlîsi oldu. Trabzon'dan Sivas'a giderken Amasya'ya gelip on beş gün kadar oturdu.
Amasya beyi Mehmed Bey, Zünnûn muhârebâtında büyük yararlıklar gösterdi. Tokat beyi Hüseyin Bey'le bezl-i mesâ'î ederek Zünnûn'u fevkalâde sıkışdırdı. Sonunda Divriği taraflarına kaçırdı. Kendisi de dönüp Amasya'ya geldi.
928 senesi muharreminde Amasya kadısı Osmân Efendi'nin yerine sâbık Kürdistân kazaskeri unvânıyla Diyârbekir kadısı olan Mü'eyyedzâde Abdulhay Efendi Amasya kadısı olarak geldi. Cemâziyel-ûlâsında Mehmed Bey Alman harbine me'mûr olduğundan yerine Sinan Bey Amasya beyliğine ta'yîn edildi.
Günümüz Türkçesiyle
Yörgüç Paşazâde Ali Bey'in oğludur. 927 yılı rebîülevvelinde Amasya sancak beyi oldu. Karahisâr-ı Şarkî'den gelip eşkıyayı izlemeye gitti. Saray çavuşlarından Çavuş Mehmed Ağa mirliva kaymakamı oldu.
Bu sırada Sivas valisi Şâdî Paşa Konya vilayetine nakledildi, Trabzon beylerbeyi Lala Sinan Paşa (Mehmed oğlu) Sivas valisi oldu. Trabzon'dan Sivas'a giderken Amasya'ya gelip on beş gün kadar kaldı.
Amasya beyi Mehmed Bey, Zünnûn savaşlarında büyük yararlıklar gösterdi. Tokat beyi Hüseyin Bey'le çaba birliği ederek Zünnûn'u son derece sıkıştırdı. Sonunda onu Divriği taraflarına kaçırdı. Kendisi de dönüp Amasya'ya geldi.
928 yılı muharreminde Amasya kadısı Osman Efendi'nin yerine, eski Kürdistan kazaskeri unvanıyla Diyarbekir kadısı olan Mü'eyyedzâde Abdulhay Efendi Amasya kadısı olarak geldi. Cemâziyelevvelde Mehmed Bey Alman savaşıyla görevlendirildiğinden yerine Sinan Bey Amasya sancak beyliğine atandı.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- ta'kîb: izleme, peşine düşme
- mîrlivâ kâ'im-makâmı: sancak beyi vekili
- nakl: başka göreve geçirme
- bezl-i mesâ'î: çaba gösterme, birlikte çalışma
- fevkalâde sıkışdırmak: son derece sıkıştırmak
- kazasker: ordu kadısı, yüksek yargı görevlisi
- me'mûr olmak: görevlendirilmek
Yörgüç Paşa Soyundan Gelen Bey
Mehmed Bey'in babası Ali Bey'in "Yörgüç Paşazâde" diye anılması, Amasya'nın erken Osmanlı dönemindeki ünlü valisi Yörgüç Paşa'nın soyundan geldiklerini düşündürür. Yörgüç Paşa, Çelebi Mehmed'in şehzade Murad'ın lalası olarak Amasya'da bulunmuş, sonradan II. Murad döneminde vezirlik yapmış, 1428 yılında Amasya'daki camisini yaptırmıştır. Bu cami bugün de Amasya'nın erken Osmanlı yapıları arasında sayılır; kesme taş duvarlı, ters T planlıdır ve kırmızı beyaz mermer kullanılmıştır. Mehmed Bey'in Yörgüç Paşa ile bağını gösteren başka bir kayıt okuduğum kaynaklarda bulunamadı; bağlantı yalnızca adındaki "Yörgüç Paşazâde" sıfatından çıkarılmıştır.
Sivas Valiliği ve Lala Sinan Paşa
Sivas beylerbeylerini sıralayan bir araştırmada Şâdî Paşa 1518'de, onu izleyen Lala Sinan Paşa ise 1521'de Sivas beylerbeyi olarak geçer. Hüsameddin'in 927 (1521) tarihli anlatımı bu sıralamayla uyuşur. Şâdî Paşa'nın Konya'ya nakledildiği bilgisini okuduğum kaynaklarda doğrulayamadım.
Zünnûn ve Tarih Sorunu
Mehmed Bey'in Zünnûn'u Divriği'ne doğru kaçırdığı anlatılır. Kaynaklarda Baba Zünnun isyanı Ağustos-Eylül 1526 tarihlidir; Hüsameddin ise Zünnûn'un bu çevrede 927-928 yıllarında (1521-1522) da faaliyet gösterdiğini yazar. Bir önceki maddelerde de belirtildiği gibi, iki anlatım arasındaki bu fark okuduğum kaynaklarda çözülememiştir. Bu nedenle Mehmed Bey'in "Zünnûn savaşlarının" 1526 isyanıyla aynı olup olmadığı kesin söylenemez.
Metindeki "Alman savaşı" ifadesinin hangi seferi kastettiği belirtilmemiştir; Mehmed Bey'in hangi sefere gönderildiğine dair başka bir kayıt okuduğum kaynaklarda bulunamadı.
Amasya'da Yargı Görevlileri
Maddede Amasya kadılığına Osman Efendi'nin yerine Mü'eyyedzâde Abdulhay Efendi'nin getirildiği yazılır. Mü'eyyedzâde ailesi Amasya'nın köklü âlim ailelerinden biridir; bu ailenin tanınmış bir ismi olan Mü'eyyedzâde Abdurrahman Efendi (1456-1516) Rumeli kazaskerliği yapmıştır. Abdulhay Efendi'ye dair okuduğum kaynaklarda başka bilgi bulunamadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 3. Cilt, s. 500–501. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Resmî kaynaklar
Diğer kaynaklar