Özgün Metin

Vezin: Mef‘ūlü Mefā‘īlü Mefā‘īlü Fe‘ūlün

Gel ‘ıyş idelüm gül gibi tenhāca yigitcik
Zībāca vü ra‘nāca vü a‘lāca yigitcik

Günümüz Türkçesiyle

1. Gel ey yiğitçik, gül gibi baş başa eğlenelim; (sen) güzelce, alımlıca ve yücece bir yiğitçiksin.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Elimizdeki metin, aruzun hezec bahrinden "mef‘ūlü mefā‘īlü mefā‘īlü fe‘ūlün" kalıbıyla yazılmış bir gazelin yalnız matla beytidir. Özkat bu parçayı "kâf harfinde kafiyeli eksik gazeller" başlığı altında, son beyitleri eksik olanlar arasında verir; başlığa koyduğu dipnotta bu gazellerin şair tarafından yarım bırakılmadığını, mecmualardaki sayfa eksikliklerinden dolayı bazılarının ilk, bazılarının son beyitlerinin kaybolduğunu açıklar. Beyit, Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Hazine bölümündeki mecmuanın Fazlî divanı kısmında (vr. 241a) bulunur ve Özkat'ın neşrinde yüz on dokuzuncu gazel olarak numaralanmıştır.

Redif "-ca yigitcik" sözüdür; Özkat bu gazeli ek ve Türkçe kelimeden oluşan redifli gazeller arasında sayar. Kafiye "tenhā, zībā, ra‘nā, a‘lā" kelimelerindeki "-ā" sesiyle kurulur; ikinci mısrada üç kafiye kelimesi arka arkaya gelir. Mahlas beyti kaybolduğu için gazelin kime ve ne zaman yazıldığı bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, sade ve konuşma diline yakın bir Türkçeyle kurulmuştur. Redifteki "yigitcik" kelimesi "yiğit" kelimesine sevgi ve küçültme bildiren "-cik" ekinin getirilmesiyle yapılmıştır ve sevgiliye şefkatli, şakacı bir hitap havası verir. Kafiye kelimelerine eklenen "-ca" eki de "tenhāca" (baş başa), "zībāca" (güzelce), "ra‘nāca" (alımlıca), "a‘lāca" (yücece) sözlerinde Farsça ve Arapça kelimeleri Türkçe bir söyleyişe bağlar. Gül, divan şiirinde sevgilinin ve meclisin simgesidir; "gül gibi" eğlenmek, gülün açıldığı mevsimde kurulan neşeli işret meclislerini çağrıştırır. Bu çağrışım yorumumuzdur.

Kaynakça

  • Mustafa Özkat, Kara Fazlî'nin Hayatı, Eserleri, Edebî Kişiliği ve Dîvânı (İnceleme-Tenkitli Metin), yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul 2005, s. 355, gazel no. 119 (Topkapı Sarayı Müzesi Ktp., Hazine, vr. 241a); ayrıca s. 62 (eksik gazeller) ve s. 69 (redifler), https://katalog.marmara.edu.tr/veriler/yordambt/cokluortam/5E/T0051713.pdf.

Çevrimiçi kaynaklar