Özgün Metin

Vezin: Fe‘ilātün Fe‘ilātün Fe‘ilātün Fe‘ilün

Biz buña degmez idük var ola şāhum naẓaruñ
Luṭf u cūduñla bizi lāyıḳ-ı iḥsān itdüñ
Ne müferriḥdür efendi keremüñ ma‘cūnı
Bizi keyfiyyet-i esrārına ḥayrān itdüñ

Günümüz Türkçesiyle

1. Biz buna değmezdik; şahım, iltifatın var olsun, lütfun ve cömertliğinle bizi ihsana layık gördün.

2. Efendim, kereminin macunu ne ferahlatıcıdır; bizi onun sırlarının keyfine hayran ettin. ("Esrār" hem sırlar hem esrar, "keyfiyyet" hem nitelik hem keyif anlamına gelir.)

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir iki beyitlik bir kıtadır. İkinci mısralar "itdüñ" rediflidir, kafiye "iḥsān" ve "ḥayrān" kelimeleridir; Özkat bu kıtayı kelime redifli kıtalar arasında sayar. Vezin remel bahrinin "fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilün" kalıbıdır. Mahlas yoktur. Kıta yalnız Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Hazine bölümündeki mecmuanın Fazlî divanı kısmında (vr. 249b) bulunur. Kime ve ne zaman yazıldığı bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Kıta bir teşekkür manzumesidir. Şair, hitap ettiği "şah" ve "efendi"nin lütfuyla kendini ve çevresindekileri hak etmedikleri bir ihsana kavuşmuş sayar. Özkat, dokuzuncu ve onuncu kıtaların zevk veren bir maddenin, esrarın, içimiyle ilgili olduğunu söyler. İkinci beyitteki kelimeler bu bağlamda iki anlamlıdır: "ma‘cūn" kerem için kullanılmış bir benzetmedir ama keyif veren macunları da hatırlatır; "müferriḥ" ferahlık veren demektir; "keyfiyyet" hem nitelik hem keyif; "esrār" hem sırlar hem de esrar. Böylece beyit, görünüşte memduhun kereminin sırlarına hayranlığı, örtük olarak da ondan gelen bir ikramın verdiği keyfi anlatır. Bu kelimelerin ikinci anlamlarını ayrı ayrı göstermek bizim yorumumuzdur. Teşekkür edilen ihsanın gerçekten böyle bir ikram olduğu da kaynakta yazmaz; bu bir çıkarımdır. Kıtanın şakacı inceliği, bir büyüğe saygılı bir teşekkür dilinin içine meclis eğlencesini gizlemesindedir.

Kaynakça

  • Mustafa Özkat, Kara Fazlî'nin Hayatı, Eserleri, Edebî Kişiliği ve Dîvânı (İnceleme-Tenkitli Metin), yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul 2005, s. 379, kıta no. 10 (Topkapı Sarayı Müzesi Ktp., Hazine, vr. 249b); ayrıca s. 65 (kıtalar üzerine) ve s. 69 (redif), https://katalog.marmara.edu.tr/veriler/yordambt/cokluortam/5E/T0051713.pdf.

Çevrimiçi kaynaklar