Özgün Metin
Vezin: Fā‘ilātün Fā‘ilātün Fā‘ilātün Fā‘ilün
İy kerem-kānı mürüvvet ma‘deni luṭf it buyur
Pāyuña yüz sürmege başumda devlet var mıdur
Bende Fażlī kim du‘ā-gū-yı ḳadīmüñdür senüñ
Āsitān-ı devlete geldi icāzet var mıdur
Günümüz Türkçesiyle
1. Ey kerem madeni, mürüvvet ocağı, lütfet de buyur: ayağına yüz sürmek için başımda talih var mıdır?
2. Senin eski duacın olan bendeniz Fazlî devlet eşiğine geldi; içeri girmeye izin var mıdır?
Edebî ve Tarihî Yorum
Şiirin Yapısı
Şiir iki beyitlik bir kıtadır. İkinci mısralar "var mıdur" rediflidir, kafiye "devlet" ve "icāzet" kelimeleridir; Özkat bu kıtayı kelime grubu redifli kıtalar arasında sayar. Vezin remel bahrinin "fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün" kalıbıdır. Mahlas ikinci beyitte geçer. Kıta Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Hazine bölümündeki mecmuanın Fazlî divanı kısmında (vr. 249a) ve Süleymaniye Kütüphanesi Âşir Efendi 314 numaralı mecmuada (vr. 127b) bulunur. Kime ve ne zaman yazıldığı bilinmiyor.
Anlam ve Söz Sanatları
Özkat'a göre şair bu kıtada hitap ettiği kişinin huzuruna çıkmak için izin istemektedir. Kıta, bir büyüğün kapısında bekleyen ve içeri haber gönderen bir şairin dilekçesi gibidir; iki beytin de soru cümlesiyle bitmesi bu bekleyişi duyurur. "Devlet" kelimesi iki beyitte iki ayrı anlamda kullanılmıştır: ilkinde "başumda devlet", yani o ayağa yüz sürebilecek kadar talihli olmak; ikincisinde "āsitān-ı devlet", yani saadet ve iktidar kapısı. Bu çift kullanım bizim tespitimizdir. "Pāyuña yüz sürmek" sözü büyüklerin huzurundaki derin saygıyı anlatan bilinen bir söyleyiştir. Şairin kendini "du‘ā-gū-yı ḳadīm", yani eski duacı diye tanıtması, hitap edilen kişiyle aralarında öteden beri bir bağ bulunduğunu gösterir. İlk mısraın başındaki "İy kerem-kānı mürüvvet ma‘deni" hitabı, divandaki beşinci kıtanın açılışıyla aynıdır; bu benzerlik de bizim tespitimizdir.
Kaynakça
- Mustafa Özkat, Kara Fazlî'nin Hayatı, Eserleri, Edebî Kişiliği ve Dîvânı (İnceleme-Tenkitli Metin), yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul 2005, s. 378-379, kıta no. 8 (Topkapı Sarayı Müzesi Ktp., Hazine, vr. 249a; Süleymaniye Ktp., Âşir Efendi 314, vr. 127b); ayrıca s. 65 (kıtalar üzerine), s. 69 (redif) ve s. 118-119 (nüsha tanıtımı), https://katalog.marmara.edu.tr/veriler/yordambt/cokluortam/5E/T0051713.pdf.
Çevrimiçi kaynaklar
