Özgün Metin
Vezin: Fe‘ilātün Mefā‘ilün Fe‘ilün
Hey ne müşkil ki ‘āşıḳ-ı miskīn
Bilmeye dilberüñ mekānını
Āb vaṣlıyla ḳılmaya teskīn
Yaḳa nār-ı firāḳ cānını
Günümüz Türkçesiyle
1. Ne zor şeydir, zavallı âşığın dilberin nerede durduğunu bilmemesi,
2. içini vuslat suyuyla serinletememesi ve ayrılık ateşinin onun canını yakması.
Edebî ve Tarihî Yorum
Şiirin Yapısı
Şiir iki beyitlik bir kıtadır. Kafiye düzeni divandaki kıtaların çoğundan farklıdır: birinci ve üçüncü mısralar ("miskīn", "teskīn"), ikinci ve dördüncü mısralar da ("mekānını", "cānını") kendi aralarında kafiyelidir; bu tespit bizimdir. Özkat bu kıtayı ek redifli kıtalar arasında sayar; ikinci mısralardaki redif "-ını" ekidir. Vezin hafif bahrinin "fe‘ilātün mefā‘ilün fe‘ilün" kalıbıdır. Mahlas yoktur. Kıta yalnız Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Hazine bölümündeki mecmuanın Fazlî divanı kısmında (vr. 250a) bulunur. Kime ve ne zaman yazıldığı bilinmiyor.
Anlam ve Söz Sanatları
Özkat, on beşinci ve on altıncı kıtaların âşıkların kavuşma konusunda ne kadar bahtsız olduklarını vurguladığını belirtir. Bu kıtada iki beyit tek bir cümle oluşturur: "Hey ne müşkil" ünlemiyle başlayan yakınma, ikinci beytin sonuna kadar süren üç fiille tamamlanır. Âşık önce sevgilinin yerini bilmez, sonra vuslat suyuna ulaşamaz, en sonunda ayrılık ateşinde yanar. İkinci beyitte "āb" (su) ile "nār" (ateş) arasında açık bir tezat, "vaṣl" ile "firāḳ" arasında da bir başka tezat vardır. Suyun ateşi söndürmesi gibi vuslatın da ayrılık acısını dindireceği düşüncesi, beyti tek bir benzetmeye bağlar.
Kaynakça
- Mustafa Özkat, Kara Fazlî'nin Hayatı, Eserleri, Edebî Kişiliği ve Dîvânı (İnceleme-Tenkitli Metin), yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul 2005, s. 381, kıta no. 16 (Topkapı Sarayı Müzesi Ktp., Hazine, vr. 250a); ayrıca s. 65 (kıtalar üzerine) ve s. 69 (redif), https://katalog.marmara.edu.tr/veriler/yordambt/cokluortam/5E/T0051713.pdf.
Çevrimiçi kaynaklar
