Özgün Metin

Vezin: Mefā‘īlün Mefā‘īlün Fe‘ūlün

Kemāl ehline olmışdur bu şāyi‘
Ki medḥi naḳş olur naḳḳāşa rāci‘
Görüp naḳşını her kim itse sābāş
Ṣafā kesb eyler andan cān-ı naḳḳāş

Günümüz Türkçesiyle

1. Olgunluk sahipleri arasında şu söz yaygınlaşmıştır: resme yapılan övgü ressama döner.

2. Kim onun resmini görüp "aferin" derse, ressamın canı bundan safa bulur.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir iki beyitlik bir manzumedir. Mısraları mesnevi gibi kendi aralarında kafiyelidir: "şāyi‘" ile "rāci‘", "sābāş" ile "naḳḳāş". Özkat, kıta ya da nazım başlığı taşımayan bu tür manzumeleri divanın kıtalar bölümünde toplamış, bunlardan ikisinin, on sekizinci ve yirminci kıtaların, mesnevi tarzında yazıldığını belirtmiştir. Vezin hezec bahrinin "mefā‘īlün mefā‘īlün fe‘ūlün" kalıbıdır. Mahlas yoktur. Manzume Süleymaniye Kütüphanesi Âşir Efendi 314 numaralı mecmuanın 112a yaprağında bulunur; nüshada başında "beyt" ibaresi yer alır. Özkat metnin kuruluşunu anlatırken tarih ve kıtaların nüshalar içinde yalnız Hazine mecmuasında bulunduğunu söyler; on sekiz, on dokuz ve yirminci kıtaların dipnotunda ise Âşir Efendi nüshası gösterilmiştir. Bu ayrıntı bizim tespitimizdir. Kime ve ne zaman yazıldığı bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Özkat, şairin bu manzumede kemal ehlini övdüğünü belirtir. İki beyit, bir eserin övgüsünün onu yapana ulaştığı düşüncesini ressam ve resim üzerinden anlatır. "Naḳş" (resim, nakış) ile "naḳḳāş" (ressam, nakkaş) aynı kökten gelir ve her iki beyitte birlikte kullanılır; bu tekrar, düşüncenin kendisini kelimelerle de gösterir. Manzume, bir eserin ya da bir öğrencinin övülmesinin onu yetiştirene döndüğü biçiminde de anlaşılabilir; yaratılmışa duyulan hayranlığın Yaratıcı'ya yöneldiği yolunda tasavvufi bir okumaya da açıktır. Bu iki okuma bizim yorumumuzdur. İlk beyitteki "kemāl ehline olmışdur bu şāyi‘" sözü, ifadeyi bilinen ve kabul görmüş bir hikmet gibi sunar.

Kaynakça

  • Mustafa Özkat, Kara Fazlî'nin Hayatı, Eserleri, Edebî Kişiliği ve Dîvânı (İnceleme-Tenkitli Metin), yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul 2005, s. 382, kıta no. 18 (Süleymaniye Ktp., Âşir Efendi 314, vr. 112a); ayrıca s. 64-65 (kıtalar üzerine), s. 118-119 (nüsha tanıtımı) ve s. 123 (metnin kuruluşu), https://katalog.marmara.edu.tr/veriler/yordambt/cokluortam/5E/T0051713.pdf.

Çevrimiçi kaynaklar