"Kızılırmak" adı Amasya ezgilerinde iki ayrı kayıtta karşımıza çıkar ve bu uzun hava onlardan yalnız biridir. Haluk Yücel'in 2018 tarihli tür tablosu "Kızılırmak"ı uzun havalar arasında gösterir, usul tablosu da serbest diye işaretler. Ankara Devlet Konservatuvarı'nın 1943'te Amasya'da plağa aldığı bir ağıt da konservatuvar listesine "Kızılırmak" başlığıyla yazılmıştır. Yücel'in tablosunda ise o ağıtın halk arasındaki adı olan "Zilha Gelini" ayrı bir satırda, kırık hava olarak durur.

Künye

  • Repertuvar no: yok; "Kızılırmak" adıyla TRT repertuvarının Amasya bölümünde bir eser yoktur
  • Yöre: Amasya
  • Tür: uzun hava (Yücel 2018, Tablo 5)
  • Usul: serbest (Yücel 2018, Tablo 6)
  • Makam: belirtilmemiş
  • Kaynak kişi, derleyen, derleme yeri ve tarihi: bilinmiyor
  • Söz ve müzik: anonim
  • Bağlantı: TRT bağlantısı yoktur; Yücel 2018

Sözleri

Yücel'in tablosu ezgiyi yalnız adıyla anar; yayımlanmış bir kaynakta ne sözleri ne notası bulunuyor. Yücel öbür eserlerin çoğunu ilk dizeleriyle adlandırdığı halde bunu tek kelimeyle, bir ırmak adıyla kaydetmiştir. Bu yüzden ezginin hangi dizeyle açıldığı da bilinmiyor.

Hikâyesi

Uzun havanın yakılışına dair bir anlatı yayımlanmamıştır. Aynı adı taşıyan 1943 kaydının konusu ise bilinir: Kızılırmak'ı geçerken suya kapılan bir gelin için söylenmiş ve TRT'de 1893 numarayla kayda geçmiş Allah Allah Dedik Ata Bindirdik ağıtıdır. Yücel'in uzun havasının bu olayla bir ilgisi olup olmadığını gösteren bir kayıt yoktur.

Müzikal Özellikleri

Yücel 89 eserden yalnız yedisini uzun hava sayar ve "Kızılırmak" bu yedi eserden biridir. Ezgi usul tablosunda serbest sütununda işaretlidir, yani belli bir ölçüye bağlanmadan okunur. TRT'deki 1943 ağıtı ise 5/8'lik aksak usulle notaya alınmış bir kırık havadır; Yücel'in tablosundaki "Zilha Gelini" satırı da kırık hava ve 5/8 olarak işaretlidir. Tür ve usuldeki bu fark, iki adın aynı notayı göstermediğini söyler. Ağıtın sözlerinin başka bir ezgiyle serbest okunmuş olması ise dışlanamaz; bunu doğrulayacak bir nota ya da ses kaydı yayımlanmamıştır. Uzun havanın makamına dair bir bilgi makalede yer almıyor.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Bu uzun havayı okuyan bir sanatçının ya da kaynak kişinin adı bilinmiyor. Yücel'in eser başına kaynak göstermemesi, ezginin bir TRT kaydından mı, bir albümden mi, yoksa yöre halkından mı alındığının izlenmesini engeller. Amasya ezgilerine genel bir giriş için: Yeşilırmak'ın Ezgisi.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar